Kamboçya hükümeti, Tayland ile onlarca yıldır devam eden deniz sınırı anlaşmazlığını çözmek amacıyla Birleşmiş Milletler (BM) himayesinde zorunlu uzlaştırma sürecini başlattığını duyurdu. Phnom Penh yönetimi, bu kararını BM'ye ve Bangkok'a resmen bildirdi. Gelişme, Tayland'ın geçen ay tek taraflı olarak görüşmeleri sonlandırmasının ardından geldi. Kamboçya Başbakanı Hun Manet, uluslararası hukuk ve 1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) çerçevesinde hareket ettiklerini vurgulayarak, barışçıl çözüm arayışında kararlı olduklarını belirtti.
Anlaşmazlığın arka planı ve tırmanan gerilim
Kamboçya ile Tayland arasındaki deniz sınırı anlaşmazlığı, başta Tayland Körfezi'ndeki petrol ve doğalgaz yatakları olmak üzere zengin kaynaklara sahip bir alanı kapsıyor. İki ülke, 2001 yılında anlaşmazlık bölgesinde ortak arama ve işletme anlaşması imzalamış, ancak bu anlaşma 2009'da siyasi gerilimler nedeniyle askıya alınmıştı. Tayland Dışişleri Bakanlığı, geçen ay yaptığı açıklamada, Kamboçya'nın anlaşmazlık bölgesinde tek taraflı sondaj çalışmaları yürüttüğünü iddia ederek ortak komite görüşmelerini sonlandırmıştı. Kamboçya ise bu iddiaları reddederek, sondaj çalışmalarının kendi kara sularında yapıldığını savunuyor. Uzmanlara göre, iki ülke arasındaki bu gerginlik, daha önce Preah Vihear tapınağı çevresinde yaşanan sınır çatışmalarına benzer şekilde tırmanma potansiyeli taşıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Güneydoğu Asya'da deniz sınırı anlaşmazlıkları, özellikle Güney Çin Denizi'ndeki egemenlik uyuşmazlıkları nedeniyle bölgesel istikrarı tehdit eden hassas bir konu. Kamboçya'nın BM mekanizmasına başvurması, ASEAN içinde nadir görülen bir adım olarak değerlendiriliyor. Tayland'ın ise BM sürecine katılıp katılmayacağı henüz netlik kazanmış değil. Bangkok yönetimi, ikili müzakereleri tercih ettiklerini ancak BM sürecine açık olduklarını belirtti. Bölge uzmanları, bu anlaşmazlığın çözümünün, benzer deniz sınırı sorunları yaşayan diğer ülkeler için emsal teşkil edebileceğine dikkat çekiyor. Ayrıca, Tayland Körfezi'ndeki hidrokarbon rezervleri, enerji ihtiyacı artan bölge ülkeleri için stratejik önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kamboçya-Tayland deniz sınırı anlaşmazlığı, Türkiye'yi doğrudan ilgilendirmese de, uluslararası hukukun deniz alanlarının sınırlandırılmasındaki rolü açısından örnek teşkil ediyor. Doğu Akdeniz'de benzer sorunlar yaşayan Türkiye, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne taraf olmamakla birlikte, uluslararası hukuk çerçevesinde haklarını savunuyor. Bu gelişme, deniz sınırı anlaşmazlıklarında BM mekanizmalarının işlerliğini göstermesi ve Türk dış politikası için bir referans noktası olması açısından önem taşıyor. Ayrıca, Türkiye'nin Güneydoğu Asya ile artan ticari ilişkileri göz önüne alındığında, bölgesel istikrarın korunması Türk ekonomik çıkarları açısından da değerli.
Kaynak: The Associated Press
