Kaliforniya Üniversitesi (UC) sistemi, dört yıl önce standart test puanlarını zorunlu başvuru koşulu olmaktan çıkarma kararı aldığında, bu eğitimde eşitliği artırmak adına atılmış ilerici bir adım olarak selamlanmıştı. Ancak bugün, sistemin önde gelen fakülteleri arasında bu karara karşı açık bir isyan dalgası yükseliyor. Akademisyenler, test puanlarının yokluğunun, kabul sürecinde öznel kararlara ve liyakatten uzaklaşmaya yol açtığını savunuyor. UC'nin bu politikası, özellikle Asya kökenli Amerikalı öğrenciler başta olmak üzere, yüksek not ortalamalarına rağmen geri çevrilen başvuru sahipleri arasında da büyük hoşnutsuzluk yaratmış durumda. Bu durum, ABD'de eğitim politikasının kalbinde yatan fırsat eşitliği ile akademik standartlar arasındaki gerilimi yeniden gündeme taşıyor.
Gelişmenin Arka Planı
UC sistemi, 2020 yılında SAT ve ACT sınavlarını zorunlu olmaktan çıkardı ve ardından 2021'de bu sınavların dikkate alınmayacağını duyurdu. Kararın gerekçesi, standart testlerin düşük gelirli ve azınlık öğrencileri dezavantajlı duruma düşürdüğüydü. Ancak uygulama, tam tersi bir etki yarattı. Artık kabul komiteleri, öğrencileri not ortalamaları, ders dışı etkinlikler ve kişisel denemeler gibi öznel kriterlere göre değerlendirmek zorunda kaldı. Bu da, özellikle yüksek not ortalamasına sahip ancak test puanı olmayan öğrencilerin bile geri çevrilmesine yol açtı.
UC Berkeley'deki bazı fakülte üyeleri, bu durumu "keyfi ve adaletsiz" olarak nitelendiriyor. Örneğin, bilgisayar bilimleri bölümü, test puanı olmayan öğrencilerin başarısını öngörmenin neredeyse imkânsız olduğunu belirtiyor. Diğer yandan, UC Santa Barbara'da bir grup profesör, kabul sürecini "şeffaflıktan uzak ve ayrımcı" bulduklarını ifade ederek sistemin yeniden gözden geçirilmesi çağrısında bulunuyor. Bu isyan, eğitimde liyakat ilkesinin korunması gerektiği görüşünü savunanlar ile sosyal adaleti merkeze alanlar arasındaki ideolojik ayrışmayı da gözler önüne seriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
UC sistemindeki bu tartışma, yalnızca bir eyalet meselesi değil; küresel eğitim politikalarını da etkileme potansiyeline sahip. ABD genelinde birçok üniversite, pandeminin ardından test şartını esnetmişti. Ancak UC'nin bu uygulaması, eğer başarısız olursa, diğer kurumlar için de bir emsal teşkil edebilir. Özellikle Asya ülkeleri, standart testlerin liyakati ölçmede kritik olduğunu düşünüyor. Çin ve Güney Kore gibi ülkelerde ulusal sınav sistemi hâlâ temel kabul kriteri olarak kullanılıyor.
Öte yandan, UC'nin kararı ırk temelli ayrımcılık tartışmalarını da yeniden alevlendirdi. ABD Yüksek Mahkemesi'nin geçen yıl üniversite kabullerinde ırkın dikkate alınmasını sınırlayan kararı sonrası, test puanlarının kaldırılmasıyla farklı bir tür ayrımcılık yapıldığı iddia ediliyor. Bu durum, eğitimde fırsat eşitliği kavramının ne kadar karmaşık olduğunu gösteriyor: testler eşitsizliği mi yoksa liyakati mi temsil ediyor? Bu soru, küresel çapta eğitim reformları üzerinde düşünen tüm ülkeler için geçerliliğini koruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
UC sistemindeki bu tartışma, Türkiye'de YKS gibi merkezi sınavların rolüyle ilgili önemli dersler barındırıyor. Türkiye'de sınavların kaldırılması veya esnetilmesi yönündeki tartışmalar, genellikle eşitlik vurgusu yapılarak gündeme geliyor. Ancak UC örneği, test puanları olmadan kabul sürecinin öznel kararlara ve yeni eşitsizliklere yol açabileceğini gösteriyor. Türkiye'de de üniversiteye girişte sınav dışı kriterlerin artırılması tartışmaları var, ancak liyakatin korunması kaygısı da aynı ölçüde önem taşıyor. ABD'deki gelişmeler, Türk eğitim politikası yapıcılarına, eşitlik ve kalite arasında denge kurarken dikkatli olmaları gerektiğini hatırlatıyor.
