Kaliforniya, ilk kez elektrikli araç (EV) satın alacak tüketicilere yaz sonunda başlamak üzere anında 3 bin 500 dolara kadar indirim sağlayacak bir teşvik programını hayata geçiriyor. Eyalet Valisi Gavin Newsom’ın pazartesi günü imzaladığı yeni yasa, eski Başkan Donald Trump döneminde kademeli olarak kaldırılan federal EV ve temiz enerji vergi kredilerinin yerini kısmen doldurmayı hedefliyor. Program kapsamında, bütçe sınırlamaları nedeniyle belirli bir kota dahilinde başvurular alınacak ve teşvikler doğrudan satış noktasında uygulanacak. Kaliforniya, ABD’nin en büyük EV pazarı olma özelliğini taşırken, eyaletin 2035 yılına kadar yeni benzinli araç satışını tamamen yasaklama hedefi doğrultusunda atılan bu adım, temiz ulaşım dönüşümünü hızlandırmayı amaçlıyor.
Teşviklerin arka planı: Federal desteklerin sonu ve eyalet çözümleri
Trump yönetimi, 2017’de kabul edilen vergi reformu kapsamında EV alımlarına sağlanan 7 bin 500 dolarlık federal vergi kredisini aşamalı olarak sonlandırmıştı. Bu karar, özellikle Tesla ve General Motors gibi üreticilerin araç satışlarının 200 bin adedi aşmasıyla birlikte bu markalar için kredilerin tamamen sona ermesine yol açmıştı. Kaliforniya gibi çevre politikalarında öncü eyaletler, bu boşluğu kendi bütçeleriyle doldurmaya çalışıyor. Newsom’ın imzaladığı yasa, eyaletin Emisyon Azaltma Fonu’ndan sağlanan 1,2 milyar dolarlık bir kaynakla finanse edilecek. Yetkililer, programın ilk yılında yaklaşık 50 bin aracın bu teşvikten yararlanabileceğini tahmin ediyor.
Program, sadece ilk kez EV alacak tüketicilere yönelik olacak. Gelir sınırlaması da getirilecek; hanenin yıllık geliri 150 bin doları aşanlar başvuru yapamayacak. California Hava Kaynakları Kurulu, teşvik detaylarını önümüzdeki haftalarda netleştirecek. Başvuru sürecinin tamamen online olması ve belgelerin anında doğrulanması planlanıyor. Uzmanlar, bu tür eyalet düzeyindeki teşviklerin, federal desteğin olmadığı bir ortamda EV yaygınlaşması için kritik önemde olduğunu vurguluyor.
Küresel boyut: ABD’nin temiz enerji yarışındaki konumu
Kaliforniya’nın bu hamlesi, ABD’de federal düzeyde EV teşviklerinin yeniden canlanması yönündeki tartışmaların sürdüğü bir döneme denk geliyor. Başkan Joe Biden, göreve geldiğinde elektrikli araçlara yönelik vergi kredilerini genişletme sözü vermiş, ancak Kongre’deki siyasi kilitlenmeler nedeniyle bu konuda ilerleme sağlanamamıştı. Bu durum, ABD’nin küresel EV pazarında Çin ve Avrupa Birliği’nin gerisinde kalmasına yol açıyor. Çin, dünyanın en büyük EV pazarı konumunda ve hükümetin sağladığı güçlü teşvikler sayesinde satışlar her yıl rekor kırıyor. Avrupa Birliği ise 2035’ten itibaren içten yanmalı motorlu araç satışını yasaklama kararı alırken, üye ülkeler çeşitli teşvik mekanizmaları uyguluyor. Kaliforniya’nın tek başına bir eyalet olarak attığı bu adım, aslında ABD’nin temiz enerji dönüşümünde federal hükümetin rolünün zayıflığını da gözler önüne seriyor. Birçok çevre örgütü, eyaletlerin inisiyatif almasını memnuniyetle karşılamakla birlikte, kalıcı bir çözüm için federal düzeyde kapsamlı bir politikanın şart olduğunu belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kaliforniya'nın EV teşvik programı, Türkiye açısından dolaylı da olsa önemli bir gösterge. Türkiye, elektrikli araç pazarında henüz emekleme aşamasında olmakla birlikte, yerli otomobil Togg'un seri üretime geçmesiyle birlikte bu alana daha fazla odaklanıyor. ABD'deki eyalet bazlı teşvik modelleri, Türkiye'nin de kendi teşvik politikalarını şekillendirirken dikkate alabileceği örnekler sunuyor. Özellikle vergi indirimleri ve anında satış noktası teşvikleri, tüketici talebini canlandırmada etkili yöntemler olarak öne çıkıyor. Ancak Türkiye'nin mevcut ekonomik koşulları, bu tür doğrudan nakit teşvikler için sınırlı bir bütçe ayırmasına izin veriyor. Buna karşılık, ÖTV muafiyeti gibi dolaylı teşvikler şu anda uygulanıyor. Kaliforniya modeli, Türkiye'de EV yaygınlaşması için daha hedefli ve katmanlı bir teşvik sistemi tasarlanmasına ilham verebilir.
