Küresel kahve piyasalarında son haftalarda yaşanan ani ve sert fiyat dalgalanmaları, emtia tüccarlarını ve piyasa analistlerini hazırlıksız yakaladı. Londra ve New York borsalarında işlem gören kahve vadeli kontratlarında görülen yüzde 20’yi aşan günlük hareketler, yıllardır nispeten istikrarlı seyreden bu emtiada yeni bir oynaklık döneminin başladığına işaret ediyor. Uzmanlar, bu durumun arkasında iklim değişikliğinden tedarik zinciri sorunlarına kadar bir dizi yapısal faktörün bulunduğunu belirtiyor.
Gelişmenin Arka Planı: Arz ve Talep Dengesi Sarsıldı
Kahve fiyatlarındaki dalgalanmanın temel nedenleri arasında, dünyanın en büyük kahve üreticisi Brezilya’da yaşanan kuraklık ve don olayları yer alıyor. Brezilya’nın Minas Gerais bölgesinde geçen yıl yaşanan şiddetli don, 2023/2024 hasat döneminde ciddi kayıplara yol açtı. Ardından gelen kurak dönem ise bir sonraki sezon için endişeleri artırdı. Bu durum, global kahve stoklarının son 10 yılın en düşük seviyesine gerilemesine neden oldu. Öte yandan, pandemi sonrası artan talep, özellikle Çin ve Hindistan gibi yükselen ekonomilerde kahve tüketiminin patlaması, arz-talep dengesini iyice bozdu.
Londra merkezli bir emtia fonunun yöneticisi olan John Roberts, "Artık kahve piyasasında her şey mümkün. Normalde birkaç haftada görülen fiyat hareketleri artık birkaç saat içinde yaşanıyor. Bu, hem fiziksel tüccarlar hem de spekülatörler için büyük bir risk oluşturuyor" dedi. Roberts’a göre, hedge fonların kahve piyasasına akın etmesi ve algoritmik işlemlerin artması da oynaklığı körüklüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Tedarik Zincirinde Kırılma
Kahve fiyatlarındaki istikrarsızlık, sadece üretici ülkeleri değil, aynı zamanda tüm tedarik zincirini etkiliyor. Kolombiya, Vietnam ve Etiyopya gibi diğer büyük üreticiler de iklim koşulları ve lojistik sorunlar nedeniyle benzer baskılarla karşı karşıya. Küresel nakliye maliyetlerindeki artış ve konteyner sıkıntısı, kahve ihracatını daha da pahalı hale getiriyor. Özellikle Avrupa Birliği’nin yeni ormansızlaşma düzenlemeleri, sürdürülebilirlik kriterlerini karşılamakta zorlanan üreticiler için ek bir maliyet kalemi oluşturuyor.
Uluslararası Kahve Örgütü (ICO) verilerine göre, küresel kahve tüketiminin 2023’te 175 milyon torbaya ulaşması beklenirken, üretimin ancak 171 milyon torbada kalması öngörülüyor. Bu 4 milyon torbalık açık, fiyatların yukarı yönlü baskı altında kalmasına neden oluyor. Ancak uzmanlar, fiyatların aşırı yükselmesi durumunda tüketici talebinin düşebileceği ve bunun da yeni bir dengeye yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küresel kahve fiyatlarındaki dalgalanma, Türkiye’deki kahve tüketim alışkanlıklarını ve perakende fiyatlarını doğrudan etkileyebilir. Türkiye, kişi başına düşen kahve tüketiminin hızla arttığı bir pazar olarak dikkat çekiyor. Kahvenin büyük ölçüde ithal edilmesi nedeniyle, döviz kuru hareketleri ve uluslararası fiyatlardaki oynaklık, yerel kahve fiyatlarına anında yansıyor. Özellikle zincir kahve dükkanlarının yaygınlaştığı Türkiye’de, bu durum tüketici harcamalarını artırabilir. Ayrıca, Türkiye’nin kahve ihracatçısı ülkelerle ticari ilişkileri ve kendi kahve üretimini geliştirme çabaları, bu küresel dalgalanmadan etkilenebilir.
