Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin (DKC) eski Devlet Başkanı Joseph Kabila, ülkenin doğusunda etkili olan M23 isyancı grubuyla yeni bir siyasi-askeri koalisyon oluşturdu. Kongo Kurtuluş İttifakı (AFC) adı verilen ve M23'ün de dahil olduğu ittifak, Kabila'nın liderliğindeki eski iktidar çevrelerinin yeniden sahneye dönüşü olarak yorumlanıyor. Bu gelişme, halihazırda istikrarsız olan bölgede çatışmaların daha da şiddetlenmesi ve Devlet Başkanı Félix Tshisekedi hükümetiyle doğrudan bir yüzleşme yaşanması endişelerini artırdı.
Gelişmenin Arka Planı
Joseph Kabila, 2001-2019 yılları arasında DKC Devlet Başkanlığı yaptı. 2018 seçimlerinde yerine Félix Tshisekedi'nin geçmesiyle iktidardan ayrıldı, ancak siyasi etkisini korudu. Uzun süredir sessiz kalan Kabila'nın, Mart 2024'te kurulan ve M23'ü de bünyesinde barındıran AFC ile ittifakı, onun siyasi geri dönüş hamlesi olarak değerlendiriliyor. M23, 2012'de Ruanda destekli bir isyan olarak ortaya çıkmış, 2013'te yenilgiye uğratılmış ancak 2021'de yeniden silahlanmıştı. Grup, Kuzey Kivu eyaletinde geniş topraklar ele geçirmiş durumda. AFC, Kabila'nın yanı sıra eski milis liderleri ve muhalif siyasetçileri bir araya getiriyor. Koalisyonun amacı, Tshisekedi yönetimini devirmek ve ülkede yeni bir siyasi düzen kurmak olarak açıklanıyor. Kabila'nın bu ittifaka katılımı, ülkenin batısındaki Katanga bölgesindeki etkisiyle birleşerek Tshisekedi için ciddi bir tehdit oluşturuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
DKC'nin doğusu, onlarca yıldır silahlı grupların kontrolünde ve zengin maden kaynaklarına rağmen yoksulluk ve şiddetle boğuşuyor. M23'ün Ruanda tarafından desteklendiği iddiaları, Kigali ile Kinşasa arasında gerginliğe yol açmış durumda. Birleşmiş Milletler uzmanları, Ruanda'nın M23'e silah ve asker sağladığını belgelemişti. Ruanda ise suçlamaları reddediyor. AFC-Kabila ittifakı, bölgesel dengeleri daha da karmaşık hale getirebilir. Öte yandan, DKC dünyanın en büyük kobalt ve bakır rezervlerine ev sahipliği yapıyor. İstikrarsızlık, küresel maden piyasalarını ve yeşil enerji dönüşümünü olumsuz etkileyebilir. Uluslararası toplum, özellikle BM ve Afrika Birliği, çatışmanın yayılmasından endişeli. Son haftalarda M23 ile ordu arasında artan çatışmalar yüz binlerce kişiyi yerinden etti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, DKC ile son yıllarda ekonomik ve ticari ilişkilerini geliştirdi. Türk şirketleri özellikle inşaat, madencilik ve enerji sektörlerinde yatırımlar yapıyor. Kabila'nın M23 ile ittifakı, ülkedeki istikrarsızlığı artırarak Türk yatırımlarını ve ticari faaliyetleri riske atabilir. Ayrıca, DKC'deki güvenlik boşluğu, bölgesel aktörlerin müdahalesine zemin hazırlayarak Afrika Boynuzu ve Büyük Göller bölgesinde Türkiye'nin arabuluculuk ve barış inşaası çabalarını zorlaştırabilir. Türkiye'nin Afrika açılımı kapsamında DKC'deki istikrar, ekonomik ortaklıkların sürdürülebilirliği için kritik önemde.
