Afganistan'ın başkenti Kabil'de, Taliban'ın iktidara dönüşünün beşinci yıl dönümü, coşkulu kalabalıkların katıldığı konserler, marşlar ve bayrak sallama gösterileriyle kutlandı. Kentin ana caddeleri ve meydanları, Taliban bayrakları ve dini sloganlarla donatılırken, kutlamalar adeta karnaval havasında geçti. Binlerce kişi, Taliban'ın 2021'de ülke yönetimini yeniden ele geçirişinin yıl dönümünde bir araya gelerek, hareketin zaferini kutladı.
Kutlamaların arka planı ve katılım
Taliban'ın kuruluş yıl dönümü olarak kabul edilen bu tarih, ülke genelinde resmi tatil ilan edildi. Kabil'deki kutlamalar, sabah erken saatlerde başladı ve gün boyunca devam etti. Şehrin en büyük meydanlarından biri olan Pashtunistan Meydanı'nda toplanan kalabalık, Taliban yetkililerinin konuşmalarını dinledi. Konuşmalarda, yabancı güçlerin çekilmesi ve ülkenin bağımsızlığının kazanılması vurgulandı.
Hükümet tarafından düzenlenen etkinliklerde, askeri geçit törenleri ve hava gösterileri de yer aldı. Taliban'ın özel harekat birlikleri tarafından sergilenen paraşüt gösterileri izleyenlerden büyük alkış aldı. Kutlamalara katılan vatandaşlar, ellerinde Afganistan ve Taliban bayraklarıyla yürüyüş yaptı. Bazı gruplar, dini ilahiler söyleyerek ve davul çalarak coşkularını dile getirdi.
Kabil sakinleri, kutlamaların kendileri için önemli bir moral kaynağı olduğunu söyledi. Görüşlerini aldığımız bir katılımcı, "Bugün bizim için büyük bir gün. Bağımsızlığımızı kazandık ve artık kimse bize müdahale edemez" dedi. Bir diğer katılımcı ise, "Beş yıl geçti, ancak kutlamalar her zamanki gibi coşkulu. Bu, halkın yönetime verdiği desteğin göstergesi" ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Taliban'ın iktidara dönüşü, hem Afganistan hem de küresel ölçekte büyük yankı uyandırmıştı. Uluslararası toplum, Taliban yönetimini tanımakta isteksiz davranırken, özellikle kadın hakları ve insan hakları konularında eleştirilerini sürdürüyor. Kutlamalar, Taliban'ın kendi içinde güçlü bir meşruiyet arayışının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel olarak, Afganistan'daki istikrar, komşu ülkeler için kritik öneme sahip. Pakistan, Çin, İran ve Orta Asya ülkeleri, Taliban yönetimiyle ekonomik ve güvenlik alanlarında iş birliği imkanlarını araştırıyor. Ancak, ülkedeki güvenlik durumu ve terör örgütlerinin varlığı, bölgesel güvenliğe yönelik tehdit oluşturmaya devam ediyor.
Uluslararası gözlemciler, Taliban'ın yıl dönümü kutlamalarını, uluslararası topluma mesaj verme amacı taşıyan sembolik bir gösteri olarak yorumluyor. Taliban, bu etkinliklerle hem içerideki desteğini pekiştirmeyi hem de dış dünyaya meşru bir yönetim görüntüsü sunmayı hedefliyor.
İnsani durum ve ekonomik zorluklar
Kutlamaların coşkusuna rağmen, Afganistan hâlâ ciddi insani ve ekonomik krizlerle boğuşuyor. Uluslararası yaptırımlar ve dış yardımların kesilmesi, ülke ekonomisini olumsuz etkilerken, halkın büyük bir kısmı yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Birleşmiş Milletler, ülkede yaklaşık 23 milyon kişinin acil insani yardıma ihtiyaç duyduğunu bildiriyor.
Kabil'deki kutlamalara katılan birçok kişi, mevcut zorlukları kabul ediyor ancak yine de umutlu olduklarını dile getiriyor. "Ekonomi iyi değil, işsizlik yüksek ama en azından savaş yok. Bu bile büyük bir başarı" diyen bir başka katılımcı, gelecekten umutlu olduğunu söyledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Taliban'ın iktidarda kaldığı beş yıl, Türkiye-Afganistan ilişkilerini doğrudan etkileyen bir gelişme. Türkiye, Kabil'deki büyükelçiliğini açık tutarak Taliban yönetimiyle diplomatik temaslarını sürdürüyor. Bu süreçte, Türkiye'nin başta eğitim ve sağlık olmak üzere Afganistan'a yönelik insani yardımları dikkat çekiyor. Ancak, Afganistan'da güvenliğin tam olarak sağlanamaması ve ülkenin kırılgan yapısı, Türkiye'nin bölgesel istikrar hedefleri açısından risk oluşturuyor. Ayrıca, Taliban yönetiminin kadın hakları konusundaki tutumu ve uluslararası toplumla ilişkileri, Türkiye'nin mülteci akını ve terörle mücadele politikalarıyla etkileşim içinde. Türkiye, bu dengede hem meşruiyet hem de pragmatik ihtiyaçlar çerçevesinde hareket etmeye çalışıyor.
