Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin seçilmişlik süresi Mayıs 2024'te sona erdi, ancak ülkede savaş koşulları nedeniyle seçimler yasak. ABD eski Başkanı Donald Trump'ın Zelenskiy'nin yerine bir değişim çağrısı yapması, Kiev'de olası haleflerin kimler olabileceği tartışmasını alevlendirdi. Trump, son açıklamalarında Ukrayna liderliğinin değişmesi gerektiğini ima ederek, mevcut yönetimin savaşı sona erdirme konusunda yetersiz kaldığını öne sürdü. Bu durum, hem Ukrayna iç siyasetinde hem de Batı başkentlerinde yeni bir tartışma başlattı.
Zelenskiy'nin Görev Süresi ve Seçim Yasası
Ukrayna Anayasası'na göre devlet başkanlığı seçimleri normal şartlarda Mayıs 2024'te yapılacaktı. Ancak ülkede ilan edilen sıkıyönetim hali nedeniyle seçimler yapılamıyor. Zelenskiy, savaşın sona ermesinin ardından seçimlere gidileceğini belirtmiş olsa da, bu belirsizlik ortamı iktidar boşluğu endişelerini artırıyor. Muhalefet ve bazı Batılı müttefikler, savaş sonrası siyasi geçişin nasıl olacağı konusunda net bir yol haritası bekliyor. Zelenskiy'nin popülaritesi savaşın ilk aylarında zirveye ulaşmış olsa da, uzayan çatışma ve ekonomik zorluklar nedeniyle zamanla erozyona uğradı.
Trump'ın açıklamaları, Ukrayna'da seçimlerin yapılması gerektiğini savunan bazı çevreler tarafından da destekleniyor. Ancak savaş halinde seçim yapılmasının pratik zorlukları ve güvenlik riskleri, bu çağrıların hayata geçirilmesini şimdilik engelliyor. Yine de olası bir ateşkes veya barış anlaşması sonrasında erken seçim ihtimali, halef adaylarının şimdiden pozisyon almasına yol açıyor.
Öne Çıkan Dört İsim
Ukrayna siyasetinde Zelenskiy'nin yerine geçebilecek isimler arasında dört önemli figür öne çıkıyor:
Valeri Zalujni: Ukrayna Silahlı Kuvvetleri eski Başkomutanı. 2024 başında görevden alınması büyük yankı uyandırmıştı. Askeri liderlik vasfı ve halk nezdindeki yüksek güvenilirliği, onu güçlü bir aday yapıyor. Ancak siyasi deneyimi sınırlı.
Petro Poroşenko: Eski Devlet Başkanı (2014-2019) ve iş insanı. Deneyimli bir siyasetçi olarak biliniyor, ancak yolsuzluk iddiaları ve oligark geçmişi nedeniyle seçmen nezdinde tartışmalı.
Yulia Timoşenko: Eski Başbakan ve muhalefet lideri. Uzun yıllardır siyasette, özellikle batı Ukrayna'da destek tabanı var. Ancak geçmişteki enerji anlaşmaları ve yargı süreçleri itibarını zedelemiş durumda.
Andriy Sadovıy: Lviv Belediye Başkanı ve 'Samopomiç' partisinin lideri. Batı yanlısı çizgisi ve yerel yönetimdeki başarılarıyla tanınıyor. Genç ve reformist bir profil çiziyor, ancak ulusal düzeyde tanınırlığı sınırlı.
Bu isimlerin yanı sıra, Zelenskiy'nin ekibinden bazı teknokratların da olası adaylar arasında adı geçiyor. Ancak anketlerde şu an için Zalujni, Zelenskiy'ye karşı en güçlü rakip olarak görünüyor. Yine de savaş koşullarında kamuoyu yoklamaları sağlıklı sonuçlar vermeyebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Ukrayna liderliğinin geleceği, sadece ülke içi bir mesele değil; aynı zamanda Batı ittifakı ve Rusya ile ilişkiler açısından da kritik. ABD'de başkanlık seçimlerinin yaklaşması, Ukrayna'ya verilen desteğin sürekliliği konusunda belirsizlik yaratıyor. Trump'ın olası bir zaferi, Kiev'e yönelik askeri ve mali yardımın azalmasına yol açabilir. Bu durum, Ukrayna'nın müzakere masasına daha zayıf oturmasına neden olabilir. Avrupa Birliği ve NATO, Ukrayna'da istikrarlı bir yönetimin devamını istiyor, ancak olası bir lider değişikliğine de hazırlıklı olmak durumunda.
Rusya ise Zelenskiy sonrası dönemi kendi lehine çevirmek için fırsat kollayabilir. Moskova, Kiev'deki meşruiyet tartışmalarını körükleyerek Ukrayna'nın batı yanlısı çizgisini zayıflatmayı hedefleyebilir. Bu nedenle, olası bir geçiş sürecinin şeffaf ve demokratik olması, Batı'nın Ukrayna'ya olan güvenini koruması açısından hayati önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna'daki siyasi gelişmeleri yakından izliyor. Ankara, hem Kiev hem de Moskova ile diyalog kanallarını açık tutarak denge politikası yürütüyor. Zelenskiy sonrası olası bir lider değişikliği, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü ve tahıl koridoru gibi kritik anlaşmalardaki konumunu etkileyebilir. Ayrıca, Kırım Tatarları ve Ukrayna'daki Türk soydaşların durumu, Ankara'nın hassasiyetleri arasında. İstikrarlı bir Ukrayna yönetimi, Karadeniz'deki güvenlik dengesi ve Türkiye'nin bölgesel çıkarları açısından önem taşıyor. Seçimlerin demokratik standartlarda yapılması, Türkiye'nin Ukrayna ile ilişkilerini sürdürülebilir kılmasına katkı sağlayacaktır.
