Afganistan'ın başkenti Kabil'de, Taliban'ın eğitim politikaları nedeniyle kız çocuklarının okula gitme hakkı neredeyse tamamen ortadan kalkmış durumda. Asia Bulletin'in Güney Asya Büro Şefi Tom Sasse, bu haftaki bültende, hâlâ eğitim görebilen az sayıdaki kız öğrencinin karşı karşıya olduğu iç karartıcı geleceği gözler önüne seriyor. Taliban'ın 2021'de iktidara dönmesinin ardından ortaokul ve lise düzeyindeki kız öğrencilerin okula gitmesi yasaklandı. Ancak bazı özel okullar ve gizli eğitim ağları, bu yasağa rağmen kız çocuklarına eğitim vermeye devam ediyor. Sasse'nin haberi, bu okullardan birine odaklanıyor ve öğrencilerin umutlarını, korkularını ve geleceğe dair endişelerini aktarıyor.
Taliban'ın Eğitim Politikaları ve Kız Çocuklarının Durumu
Taliban, Ağustos 2021'de ülkenin kontrolünü ele geçirmesinin ardından, kız çocuklarının eğitimi konusunda uluslararası toplumun taleplerine rağmen sert bir tutum sergiliyor. Önce ortaokul ve liselerde kız öğrencilerin derslere katılması yasaklandı; ardından üniversitelerde de kız öğrencilerin eğitimine son verildi. Bu kararlar, Afganistan'da kadın hakları konusunda uluslararası toplumun tepkisini çekti ve ülkeye yönelik yaptırımların ve izolasyonun derinleşmesine neden oldu.
Kabil'deki bazı özel okullar, özellikle de uluslararası bağışlarla finanse edilenler, kız çocuklarına eğitim vermeye devam ediyor. Ancak bu okullar, Taliban'ın sık sık müdahaleleriyle karşı karşıya; bazıları kapatıldı, bazıları ise yalnızca ilkokul düzeyinde eğitim verebiliyor. Tom Sasse'nin ziyaret ettiği okulda, öğretmenler ve öğrenciler, her an kapının çalınması ve eğitimin durdurulması korkusuyla yaşıyor. Öğrencilerden biri olan 15 yaşındaki Maryam, Sasse'ye duygularını şöyle ifade ediyor: "Burada olmak bir lüks; ancak her gün okulun kapatılacağı endişesiyle yaşıyoruz. Geleceğimiz belirsiz, ama yine de öğrenmeye devam etmek istiyoruz."
Afganistan'da eğitim gören kız çocuklarının sayısı, Taliban yönetiminin ilk yılında önemli ölçüde azaldı. UNICEF verilerine göre, 2023 itibarıyla ortaokul çağındaki kız çocuklarının yalnızca %15'i okula gidebiliyor. Bu oran, Afganistan'da kadın okuryazarlığının düşük kalmasına ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin derinleşmesine yol açıyor. Sasse, bu durumun yalnızca bireysel trajedilere değil, aynı zamanda Afganistan'ın uzun vadeli kalkınmasına yönelik ciddi bir tehdit oluşturduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Afganistan'daki kız çocuklarının eğitimden mahrum bırakılması, yalnızca ülkenin iç meselesi değil; bölgesel ve küresel düzeyde de yankı buluyor. Komşu ülkeler Pakistan, İran ve Orta Asya cumhuriyetleri, Taliban'ın politikalarının bölgedeki istikrarı tehdit ettiğini düşünüyor. Özellikle Pakistan, Afganistan'dan gelen mülteci akınıyla mücadele ederken, eğitimsiz bir neslin yetişmesi bu ülkeler için de güvenlik riski oluşturabilir.
Uluslararası toplum, kız çocuklarının eğitimi konusunda Taliban yönetimine baskı yapmak için çeşitli yollar denedi. Birleşmiş Milletler, İslam İşbirliği Teşkilatı ve bazı Batılı ülkeler, Taliban'ın bu politikasını kınadı ve insani yardımları koşullandırmaya çalıştı. Ancak Taliban, kendi yorumladığı şeriat kurallarını gerekçe göstererek bu baskılara direnmeye devam ediyor. Bu durum, Afganistan'ın uluslararası toplumla ilişkilerinin normalleşmesinin önündeki en büyük engellerden biri olmayı sürdürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Afganistan'daki kız çocuklarının eğitimden mahrum kalması, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir insani krizdir. Türkiye, 2021'den bu yana Afgan göçmenlerin yoğun olarak geçiş yaptığı bir ülke konumunda; eğitimsiz bir genç nüfus, düzensiz göçün artmasına ve insan kaçakçılığının güçlenmesine zemin hazırlayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin bölgede aktif bir dış politika izlemesi ve Taliban ile diyalog kurması, bu insani krizin çözümünde önemli bir rol oynayabilir. Türkiye, kız çocuklarının eğitimi konusunda uluslararası topluma öncülük ederek hem Afgan halkının yanında olduğunu gösterebilir hem de bölgesel istikrarın korunmasına katkı sağlayabilir. Ancak Türkiye'nin Taliban ile işbirliği yaparken insan hakları konusundaki hassasiyetini de koruması gerektiği açıktır.
