ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson (Cumhuriyetçi-Louisiana), hükümetin bütçesinin tükeneceği tarihten iki aydan fazla bir süre önce, önümüzdeki hafta kısa vadeli bir fonlama tasarısı için erken bir oylama yapmayı planlıyor. Söz konusu geçici bütçe tasarısı, federal hükümetin 1 Ekim'de başlayan 2025 mali yılı için fonlanmasını sağlayacak. Johnson'ın bu beklenmedik hamlesi, Kongre'deki bütçe müzakerelerinin seyrini değiştirebilir ve potansiyel bir hükümet kapatmasının önüne geçmeyi hedefliyor. Ancak muhalefet ve bazı Cumhuriyetçi üyeler, bu erken oylamanın siyasi bir manevra olduğu konusunda uyarılarda bulunuyor.
Johnson'ın stratejisi: Erken oylama ile baskıyı azaltma
Temsilciler Meclisi Başkanı Johnson, genellikle Eylül ayının son günlerinde yaşanan ve hükümetin kapanmasına yol açabilen son dakika bütçe krizlerini önlemek için Kasım ortasına kadar sürecek bir geçici fonlama tasarısını (continuing resolution) hızla Meclis'ten geçirmek istiyor. Johnson, bu hamleyle hem kendi partisindeki mali muhafazakârları yatıştırmayı hem de Demokratlarla bir çatışmadan kaçınmayı amaçlıyor. Ancak bu erken oylama, Cumhuriyetçi Parti içindeki bölünmeleri de su yüzüne çıkarabilir. Zira bir grup aşırı muhafazakâr, harcamaları daha da kısmak ve borç limitini artırmamak konusunda ısrarcı. Johnson'ın tasarısı, mevcut harcama seviyelerini koruyarak geçici bir çözüm sunuyor, ancak bu durum özellikle savunma harcamalarının artırılmasını isteyen kanadı memnun etmeyebilir.
Kongre'de bütçe savaşları ve hükümet kapatma tehdidi
ABD Kongresi, son yıllarda bütçe anlaşmazlıkları ve hükümet kapatmalarına sık sık sahne oluyor. 2023 yılında, eski Temsilciler Meclisi Başkanı Kevin McCarthy'nin geçici bütçeyi geçirmek için Demokratlarla iş birliği yapması, partisi içindeki muhalifler tarafından görevden alınmasına yol açmıştı. Şimdi Johnson, benzer bir kaderi yaşamamak için erken davranıyor. Ancak bu erken oylama, özellikle 2024 başkanlık seçimleri yaklaşırken, siyasi bir tuzak olarak da görülebilir. Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Temsilciler Meclisi'nde Johnson'ın geçici bütçeyi geçirebilmesi için hem kendi partisinden hem de Demokratlardan yeterli oy alması gerekiyor. Demokratlar ise geçici bütçeye şartlı destek verebileceklerini, ancak kalıcı bir çözüm ve borç limitinin artırılması için müzakerelere açık olduklarını belirtiyor.
Analistlere göre, Johnson'ın bu hamlesi iki ucu keskin bıçak. Erken oylama, bir yandan Mart 2025'e kadar hükümetin kapanmasını engelleyebilir, diğer yandan Cumhuriyetçi Parti içindeki çatlakları derinleştirebilir. Ayrıca, borç limitinin aşılması ve olası bir temerrüt riski de masada duruyor. ABD Hazine Bakanlığı, borç limitine ulaşıldığı takdirde olağanüstü önlemler almaya başlayacağını, ancak bunların da sınırlı olduğunu açıkladı.
Küresel piyasalara ve uluslararası dengelere yansımalar
ABD'de yaşanan bütçe krizleri ve hükümet kapatma tehditleri, yalnızca iç siyasetle sınırlı kalmıyor. ABD federal hükümetinin kapanması, dünyanın en büyük ekonomisini ve küresel piyasaları doğrudan etkiliyor. Örneğin, 2018-2019 yılındaki 35 günlük kapatma, ABD ekonomisine 11 milyar dolardan fazla zarar vermişti. Ayrıca, Ukrayna'ya askeri yardım, Çin'le ticaret savaşları ve Orta Doğu'daki diplomatik girişimler gibi kritik dış politika konuları da Kongre'deki bütçe müzakerelerine bağımlı hale geliyor. Johnson'ın erken oylama girişimi, uluslararası toplumda ABD'nin iç siyasi istikrarsızlığına dair endişeleri yeniden gündeme getirebilir. Özellikle NATO müttefikleri, ABD'nin savunma harcamalarındaki belirsizliği yakından takip ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de hükümetin kapanması, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir gelişme olmasa da, küresel ekonomik dengeler ve ABD dış politikası açısından önem taşıyor. Olası bir kapatma, ABD'nin uluslararası taahhütlerini yerine getirmesini geciktirebilir; bu da Türkiye'yi ilgilendiren F-35 savaş uçakları tedariki, Suriye'deki askeri iş birliği ve Ukrayna krizi gibi konularda aksamalara yol açabilir. Ayrıca, ABD bütçe belirsizliği, küresel piyasalarda dalgalanmaya neden olarak gelişmekte olan ülke para birimlerini ve Türk lirasını etkileyebilir. Ankara, bu süreçte Washington'daki gelişmeleri yakından izlemeli ve olası aksaklıklara karşı diplomatik kanalları açık tutmalıdır.
