İngiltere'nin Cambridgeshire bölgesindeki Helpston köyünde, şair John Clare'in (1793-1864) yaşadığı evin bahçesinde dururken, yazar Nic Wilson'ın zihninde iki yüzyıl öncesinin görüntüleri canlanıyor: genç bir çocuk, Henry, çiçek tarhlarının arasında saklanıyor, kelebeklerin peşinden koşuyor ve doğayı sevmeyi öğreniyor. Bu çocuk, Wilson'ın kendi atası. Clare'in doğayı en derinden hisseden şairlerden biri olarak anıldığı bu köyde, Wilson hem şairin hem de kendi ailesinin izini sürüyor. Bahçede kelebekler hâlâ uçuşuyor: kapı bekçisi kelebeği (gatekeeper), mavi kelebekler ve tavus kuşu kelebekleri. Bu manzara, Wilson'a hem kişisel bir tarih hem de iklim değişikliğinin gölgesinde kaybolan doğal yaşamı düşündürüyor.
Gelişmenin Arka Planı: Bir Bahçenin ve Bir Ailenin Tarihi
John Clare, İngiliz edebiyatının en önemli doğa şairlerinden biridir. 19. yüzyılın başlarında, tarım devriminin ve arazi kapatmalarının (enclosure) köyleri nasıl değiştirdiğini kendi köyü Helpston'dan gözlemlemiş ve şiirlerinde bu dönüşümü, doğanın kaybını ve yoksulluğu anlatmıştır. Clare'in evi, bugün John Clare Cottage olarak ziyaretçilere açık. Wilson, bu eve ailesinin bağını araştırırken, Henry adlı atalarının da bu köyde yaşadığını ve muhtemelen Clare ile aynı dönemde orada bulunduğunu keşfediyor. Bu keşif, Wilson'a doğa sevgisinin ve toprağa bağlılığın kuşaktan kuşağa nasıl aktarıldığını gösteriyor. Bahçe, hem Clare'in hem de Henry'nin çocukluğunda kelebeklerle, kuşlarla ve kır çiçekleriyle dolu bir yaşam alanıydı. Ancak bu doğal zenginlik, günümüzde büyük ölçüde azalmış durumda.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İklim Değişikliği ve Biyolojik Çeşitlilik Kaybı
Wilson'ın denemesi, yalnızca bir aile hikâyesi değil; aynı zamanda İngiltere kırsalının ve küresel doğanın karşı karşıya olduğu tehditlerin bir yansıması. Kapı bekçisi kelebeği gibi türler, habitat kaybı ve iklim değişikliği nedeniyle popülasyonlarında düşüş yaşıyor. İngiltere'deki kelebek türlerinin neredeyse yarısı, son 50 yılda azaldı. Aynı zamanda, tarım ilaçlarının ve tek tip tarım uygulamalarının etkisiyle böcek nüfusu genel olarak düşüşte. Bu durum, yalnızca İngiltere'ye özgü değil; Avrupa genelinde ve dünyada biyolojik çeşitliliğin azalması olarak bilinen bir krize işaret ediyor. Bilim insanları, böcek türlerinin dörtte birinin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor. Clare'in şiirlerinde ölümsüzleştirdiği doğa, artık yalnızca nostaljik bir hatıra olmaktan çıkıp, kaybedilmemesi gereken bir miras haline geliyor. İklim değişikliğinin riskleri yalnızca kelebekleri değil, tüm ekosistemi etkilemektedir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
John Clare'in bahçesindeki bu kişisel hesaplaşma, Türkiye'de de doğa ve edebiyat ilişkisini düşünmek için bir fırsat. Türkiye, zengin biyolojik çeşitliliğiyle bilinen bir ülke; ancak kentsel dönüşüm, tarım ilaçları ve iklim değişikliği nedeniyle doğal alanlar hızla daralıyor. Özellikle kelebekler, kuşlar ve endemik bitki türleri tehdit altında. Türkiye'de çevre hareketleri, nadir türleri korumak için mücadele verirken, bu tür bir deneme, doğayla kurduğumuz bağın ne kadar kritik olduğunu hatırlatıyor. Türk dış politikası ve ekonomisi açısından bakıldığında, iklim değişikliğiyle mücadele ve biyolojik çeşitliliğin korunması, Avrupa Birliği ile ilişkilerde ve uluslararası taahhütlerde öne çıkıyor. Türkiye, Paris Anlaşması'na taraf olarak karbon emisyonlarını azaltma sözü vermiş durumda ve doğa koruma, sürdürülebilir kalkınmanın önemli bir parçası olarak görülüyor. Bu nedenle, Clare ve Wilson'ın hikâyesi, doğanın sadece geçmişin bir parçası değil, geleceğin de anahtarı olduğunu gösteriyor.
