Küresel jet yakıt fiyatlarının tarihi zirvelerden gerilemesine rağmen, ABD’de iç hat uçak biletleri hâlâ pandemi öncesi seviyelerin oldukça üzerinde seyrediyor. Enerji piyasalarındaki arz fazlası ve rafineri kapasite artışlarıyla jet yakıtı maliyetleri düşerken, havayolu şirketleri bu avantajı tüketiciye yansıtmakta isteksiz davranıyor. Sektör uzmanları, talepteki güçlü toparlanma, kapasite kısıtlamaları ve havayollarının kâr marjlarını koruma çabasının bilet fiyatlarını yüksek tuttuğunu belirtiyor.
Arka Plan: Jet Yakıtı Krizi ve Düşüş Süreci
2022 yılında Rusya-Ukrayna savaşının ardından enerji fiyatlarında yaşanan küresel şok, jet yakıtını da vurmuştu. Brent petrolün varil fiyatının 130 doların üzerine çıkmasıyla jet yakıtı fiyatları galon başına 5 doları aşarak rekor kırmıştı. Ancak 2023’ün dördüncü çeyreğinden itibaren küresel petrol arzının talebi aşması ve rafineri karlılıklarının düzelmesiyle jet yakıtı fiyatları galon başına 2,5 dolar seviyesine kadar geriledi. Bu düşüş, havayolu şirketlerinin yakıt maliyetlerini önemli ölçüde azalttı. Örneğin, Southwest Airlines’ın ikinci çeyrek yakıt giderleri yıllık bazda %12 düşerken, United Airlines bu oranı %9 olarak açıkladı.
Analistler, jet yakıtı fiyatlarındaki düşüşün devam edeceğini, zira küresel rafineri kapasitesinin artması ve OPEC+'nın üretim kısıntılarının esnekliğini kaybetmesiyle arz fazlasının süreceğini öngörüyor. Enerji Bilgi İdaresi (EIA) verilerine göre, ABD’de jet yakıtı stokları son 12 aydır normal seviyelerin üzerinde seyrediyor. Bu durum, yakıt fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturmaya devam ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Fiyatlar Neden Hâlâ Yüksek?
ABD Ulaştırma İstatistikleri Bürosu’na göre, Nisan 2024 itibarıyla iç hat uçak biletlerinin ortalama fiyatı 340 dolar ile pandemi öncesi olan 2019’daki 310 dolar seviyesinin %10 üzerinde. Yakıt maliyetleri düşmesine rağmen bilet fiyatlarının gerilememesinin ardında birden fazla etken bulunuyor. Bunların başında talep patlaması geliyor. 2024 yılının ilk beş ayında ABD’de hava yolcu sayısı 2019’un aynı dönemine göre %4 artış gösterdi. Özellikle varlıklı tüketicilerin seyahat harcamalarındaki artış, havayollarını fiyatları yüksek tutmaya teşvik ediyor.
İkinci önemli etken ise kapasite kısıtlamaları. 2020-2021 döneminde birçok havayolu, uçaklarını emekliye ayırdı ve pilot-yedek parça gibi kritik kaynaklarda daralma yaşandı. Boeing’in 737 MAX teslimatlarındaki gecikmeler ve motor sorunları da yeni uçak arzını sınırlıyor. Sonuç olarak, mevcut koltuk arzı talebi karşılayamıyor; bu da bilet fiyatlarını yukarı çekiyor. Ayrıca, havayolları pandemi döneminde biriken borçları azaltmak ve kârlılıklarını artırmak için daha agresif fiyatlandırma stratejileri izliyor. Rakip şirketlerin de benzer politikaları sürdürmesi, fiyatların düşmesini engelliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küresel jet yakıt fiyatlarındaki düşüş, Türkiye’nin havayolu sektörü için de maliyet avantajı yaratmakla birlikte, bilet fiyatlarına yansıması sınırlı kalabilir. Türkiye’de iç hat ve dış hat uçak biletlerinde talebin güçlü seyretmesi, THY başta olmak üzere havayollarının fiyatları yüksek tutmasına neden oluyor. Ayrıca Türk Lirası’ndaki değer kaybı, dolar bazlı yakıt maliyetlerinin TL karşılığını artırarak düşüşün etkisini hafifletiyor. Jet yakıt fiyatlarının kalıcı olarak düşük seyretmesi halinde, Türkiye’nin turizm gelirleri ve enflasyon üzerinde olumlu etki görülebilir. Ancak kısa vadede, kapasite kısıtları ve artan talep nedeniyle bilet fiyatlarında belirgin bir düşüş beklenmiyor.
