Japonya, 1947'de ABD işgali altında hazırlanan ve savaştan feragat eden pasifist anayasasını değiştirmek için referanduma hazırlanıyor. Parlamentodaki güç dengelerinin yeniden şekillenmesiyle, iktidardaki Liberal Demokrat Parti (LDP) ve koalisyon ortakları, anayasa değişikliği için gereken üçte iki çoğunluğu elde etti. Başbakan Şigeru İşiba'nın liderliğindeki hükümet, özellikle 9. Madde'nin değiştirilmesini hedefliyor. Madde, Japonya'nın savaşı egemenlik hakkı olarak reddetmesini ve saldırı amaçlı kara, hava ve deniz kuvvetleri bulundurmamasını öngörüyor. Değişiklik, Japonya'nın kendini savunma gücünü açıkça tanımlayacak ve 'savaş dışı' statüsünü sonlandıracak.
Gelişmenin arka planı: Pasifizmden askeri güce
II. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan Japonya'ya dayatılan 1947 anayasasının 9. Maddesi, ülkenin savaştan feragat ettiğini belirtir. Ancak Soğuk Savaş döneminde ABD'nin baskısıyla fiilen bir Öz Savunma Kuvvetleri (JSDF) oluşturuldu. 1954'te kurulan bu kuvvetler, anayasal olarak 'saldırı gücü' olarak nitelendirilmiyor, ancak yıllar içinde modern bir orduya dönüştü. Son yıllarda Kuzey Kore'nin füze tehditleri ve Çin'in artan askeri gücü, Japonya'da güvenlik endişelerini artırdı. 2015'te Abe hükümeti, kolektif meşru müdafaa hakkını tanıyan yasa çıkardı. Şimdi ise anayasanın açıkça değiştirilmesi gündemde. LDP'nin hazırladığı taslak, 9. Madde'ye 'savunma gücü' ibaresini ekleyerek JSDF'yi anayasal bir temele oturtmayı amaçlıyor. Muhalefet, bu adımın Japonya'yı savaşa sürükleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Asya'da güç dengeleri değişiyor
Japonya'nın anayasa değişikliği, Asya-Pasifik bölgesinde askeri dengeleri etkileme potansiyeli taşıyor. Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki hak iddiaları ve Tayvan'a yönelik baskısı, Japonya'nın savunma duruşunu sertleştirmesine yol açıyor. Güney Kore ise Japonya'nın askerileşmesine tarihsel nedenlerle şüpheyle yaklaşıyor. ABD, müttefiki Japonya'nın anayasa değişikliğini memnuniyetle karşılıyor; bu, ABD-Japonya ittifakını güçlendirecek bir adım olarak görülüyor. Öte yandan, Rusya ve Kuzey Kore değişiklikleri kendilerine yönelik bir tehdit olarak algılayabilir. Japonya'nın savunma harcamaları GSYH'nin %1,5'ine yükseltildi ve ülke, hipersonik füzeler gibi saldırı silahları geliştirmeye başladı. Bölgesel güç dengesi, Tokyo'nun barışçı retorikten uzaklaşmasıyla yeniden şekilleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya'nın anayasa değişikliği, Türkiye açısından iki önemli düzeyde anlam taşıyor. İlk olarak, Türkiye'nin de zaman zaman tartıştığı anayasa değişikliği konusu, Japonya örneğinde demokratik meşruiyet ve kamuoyu yoklamalarıyla yürütülüyor. Türkiye, Japonya'nın bu süreçteki hukuki prosedürlerini örnek alabilir. İkinci olarak, savunma sanayii işbirliği açısından Japonya'nın askerileşmesi, Türkiye'nin Asya-Pasifik'teki nüfuz alanını etkileyebilir. Her iki ülke de ABD müttefiki olup savunma teknolojilerinde işbirliği potansiyeli taşıyor. Bölgesel olarak, Japonya'nın Çin karşısında güçlenmesi, Türkiye'nin Orta Asya ve İslam dünyasıyla ilişkilerini dolaylı olarak etkileyebilir. Ancak doğrudan bir etki beklenmemektedir.
