Japonya Merkez Bankası'nın (BoJ) üç ayda bir yaptığı Tankan iş dünyası anketi, Aralık ayında büyük imalatçıların güven endeksinin 12'den 13'e yükseldiğini gösterdi. Hizmet sektörü güven endeksi ise 27'den 32'ye çıkarak son 32 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Anket, zayıf yenin ihracatçılara sağladığı avantaj ve turizmdeki canlanmanın iç talebi desteklemesiyle Japonya ekonomisinin toparlandığına işaret ediyor.
Tankan Anketi Nedir, Ne Ölçüyor?
Tankan, Japonya Merkez Bankası tarafından 1957'den bu yana her çeyrek yapılan ve yaklaşık 10 bin şirketi kapsayan bir iş dünyası anketidir. Ankette firmalara mevcut iş koşullarının "iyi", "tatmin edici" veya "kötü" olduğu sorulur. Endeks, "iyi" diyenlerin yüzdesinden "kötü" diyenlerin yüzdesinin çıkarılmasıyla hesaplanır. Pozitif değer iyimserliği, negatif değer kötümserliği gösterir.
Bu çeyrekte büyük imalatçıların endeksi 13'e yükselirken, küçük imalatçıların endeksi 1'de sabit kaldı. İmalat dışı büyük firmaların endeksi ise 27'den 32'ye çıkarak 1991'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Hizmet sektöründeki bu güçlü artış, Kovid-19 sonrası turizm patlaması ve perakende satışlardaki canlanmadan kaynaklanıyor.
Ekonomik Arka Plan: Zayıf Yen ve Enflasyon
Japonya ekonomisi, uzun süredir devam eden deflasyon ve durgunluktan çıkmaya çalışırken, Tankan anketi olumlu bir sinyal verdi. Ancak Başbakan Shigeru Ishiba hükümeti ve Merkez Bankası zorlu bir denge kurmaya çalışıyor: Bir yandan ekonomik büyümeyi desteklemek için gevşek para politikasını sürdürmek, diğer yandan yükselen enflasyonu kontrol altına almak.
Japonya Merkez Bankası Başkanı Kazuo Ueda, faiz artırımı konusunda temkinli bir tutum sergiliyor. Piyasalar, bankanın 2025'in ilk çeyreğinde faizleri artırabileceğini fiyatlıyor. Ancak zayıf yenin ithalat maliyetlerini yükseltmesi ve hanehalkı harcamalarını baskılaması, politika yapıcıların işini zorlaştırıyor. Japonya'nın yıllık enflasyonu son aylarda %2'nin üzerinde seyrediyor.
Öte yandan, Japonya'nın nüfus yaşlanması ve işgücü kıtlığı, uzun vadeli büyüme için risk oluşturmaya devam ediyor. Tankan anketinde şirketlerin işgücü yetersizliğinden şikayet ettiği görülüyor. Bu durum, ücret artışlarını da beraberinde getiriyor ve enflasyonu körükleyebilir.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
Japonya, dünyanın dördüncü büyük ekonomisi olarak Asya-Pasifik bölgesi ve küresel piyasalar için önemli bir gösterge. Tankan anketindeki iyileşme, Japonya'nın uzun süreli stagflasyondan çıkış sinyali olarak yorumlanıyor. Bu durum, Asya'daki tedarik zincirleri ve ihracat pazarları için olumlu bir haber.
Ancak Çin ekonomisindeki yavaşlama ve jeopolitik gerilimler, Japonya'nın ihracatını olumsuz etkileyebilir. Özellikle yarı iletken ve otomotiv sektörlerinde Çin ile rekabet ve tedarik zinciri sorunları devam ediyor. Japonya ayrıca, Kuzey Kore'nin füze denemeleri ve Tayvan Boğazı'ndaki gerilim gibi güvenlik riskleriyle de karşı karşıya.
Japonya'nın ekonomik toparlanması, küresel yatırımcılar için de önemli. Zayıf yen, Japon hisse senetlerini cazip hale getiriyor ve yabancı yatırımcı girişi artıyor. Ancak faiz artırımı beklentisi, yenin değer kazanmasına ve borsada dalgalanmaya yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya ekonomisindeki toparlanma, Türkiye için doğrudan olmasa da dolaylı olarak önem taşıyor. Japonya, Türkiye'nin Asya'daki önemli ticaret ortaklarından biri. Türkiye, Japonya'ya otomotiv, gıda ve tekstil ürünleri ihraç ediyor; Japonya'dan ise makine, elektronik ve otomobil ithal ediyor. Japonya'daki iç talep artışı, Türk ihracatçıları için yeni fırsatlar yaratabilir. Ayrıca, Japon yatırımcıların Türkiye'ye ilgisi, ekonomik istikrar ve yatırım ortamına bağlı. Türkiye, Japonya ile serbest ticaret anlaşması müzakerelerini sürdürüyor; bu anlaşma, ticaret hacmini artırabilir. Ancak küresel jeopolitik riskler ve Japon yenindeki dalgalanmalar, ticaret dengelerini etkileyebilir.
