Japonya Ticaret ve Sanayi Odası (JCCI) tarafından yapılan bir anket, Japon şirketlerinin yarısının İran'da olası bir savaşın ardından ekonomik toparlanmanın altı aydan daha uzun süreceğini öngördüğünü ortaya koydu. Ankete katılan 500 büyük ve orta ölçekli firmanın yüzde 48'i, İran'a yönelik askeri bir müdahale sonrası küresel tedarik zincirlerinde yaşanacak aksamanın en az altı ay süreceğini belirtti. Özellikle enerji fiyatlarındaki artış ve lojistik darboğazlar, Japon firmalarının en büyük endişeleri arasında yer alıyor. Anket, Mart 2024'te gerçekleştirildi ve sonuçlar Nisan başında yayımlandı.
Japon ekonomisinin kırılgan noktaları
Japonya, enerji ihtiyacının büyük bir kısmını Orta Doğu'dan, özellikle İran ve Suudi Arabistan'dan karşılıyor. İran'daki bir çatışma, petrol ve doğalgaz fiyatlarında ani bir sıçramaya yol açarak Japon imalat sektörünü doğrudan etkileyebilir. Ankete göre, firmaların yüzde 65'i enerji maliyetlerindeki artışın operasyonel kar marjlarını düşüreceğinden endişe ediyor. Ayrıca, Japon otomotiv ve elektronik devleri, İran üzerinden geçen tedarik yollarına bağımlı. Fuji Heavy Industries ve Toyota Motor gibi şirketler, İran'da üretim yapmasa da, bölgedeki istikrarsızlığın global tedarik zincirini kırabileceğini belirtiyor.
JCCI yetkilileri, şirketlerin yalnızca yüzde 12'sinin acil durum planlarına sahip olduğunu, bu nedenle kriz yönetiminin zayıf kaldığını vurguluyor. Anket, firmaların yüzde 73'ünün en az bir yıllık ham madde stoku bulundurduğunu, ancak bu stokun ancak üç aylık bir krizi karşılayabileceğini gösteriyor. Tedarik zinciri çeşitlendirmesi konusunda ise şirketlerin yalnızca yüzde 18'i somut adım atmış durumda.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'daki bir savaş, yalnızca Japonya'yı değil, tüm Asya-Pasifik bölgesini etkileyebilir. Güney Kore ve Çin de benzer enerji bağımlılığına sahip. Anket, Japon firmalarının yüzde 41'inin Çin'deki tedarik zincirinin de aksayacağını düşündüğünü ortaya koyuyor. Küresel ölçekte, İran'ın petrol ihracatının durması, Brent petrol fiyatının varil başına 120 doların üzerine çıkmasına neden olabilir. Bu durum, dünya genelinde enflasyonist baskıları artıracak ve merkez bankalarının faiz artırım kararlarını zorlaştıracak.
Japonya Merkez Bankası (BoJ), İran krizinin ülke ekonomisine etkisini değerlendirmek üzere bir çalışma grubu kurdu. BoJ Başkanı Kazuo Ueda, “Olası bir enerji şokunun ekonomimiz üzerinde ciddi bir daraltıcı etkisi olabilir” uyarısında bulundu. Öte yandan, ABD'nin İran'a yönelik askeri bir müdahalesi, Japonya-ABD ittifakı bağlamında Tokyo'yu diplomatik bir ikileme sokabilir. Japonya, hem enerji güvenliği hem de ABD ile güvenlik ilişkilerini dengelemek zorunda kalacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye için dikkatle izlenmesi gereken bir sinyaldir. Türkiye de enerjide büyük oranda dışa bağımlı olup, İran üzerinden gelebilecek bir enerji krizinden doğrudan etkilenebilir. Özellikle İran'dan doğalgaz ithalatı yapan Türkiye, benzer bir tedarik kesintisi durumunda enerji maliyetlerinde ciddi artışla karşılaşabilir. Ayrıca, Japon firmalarının tedarik zinciri endişeleri, Türkiye'nin lojistik üs olarak konumunu güçlendirebilir; ancak bu fırsat, ancak bölgesel istikrar sağlandığında değerlendirilebilir. Türkiye, enerji arz güvenliği için alternatif kaynaklara yönelmesi gerektiğini bir kez daha görmektedir. Bu haber, Türk dış politikasının İran ve enerji koridorları konusunda dengeli bir yaklaşım benimsemesinin önemini vurgulamaktadır.
