Hindistan Dışişleri Bakanı S. Jaishankar, önümüzdeki aylarda dünya genelinde ciddi bir gıda krizi yaşanabileceği uyarısında bulundu. Jaishankar, “Bugün, bazı büyük tahıl ihracatçılarının, özellikle Karadeniz’e sevkiyat yapamayacağı bir durumla karşı karşıyayız” dedi. Bu açıklama, Rusya’nın Ukrayna limanlarına yönelik ablukası ve tahıl koridoru anlaşmasının askıya alınmasının ardından geldi. Hindistan, dünyanın en büyük tahıl üreticilerinden biri olarak küresel gıda güvenliğinde kilit rol oynuyor.
Gıda Krizi Uyarısının Arka Planı
Jaishankar’ın uyarısı, Rusya’nın Temmuz 2023’te Karadeniz Tahıl Girişimi’nden çekilmesinin ardından Ukrayna limanlarına yönelik saldırılarını artırmasıyla aynı döneme denk geliyor. Ukrayna ve Rusya, dünya buğday ihracatının yaklaşık üçte birini, mısır ihracatının ise beşte birini gerçekleştiriyor. Bu iki ülkeden yapılan sevkiyatların durması, özellikle Afrika, Orta Doğu ve Asya’daki ithalatçı ülkeler için hayati önem taşıyor. Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı (WFP) da benzer şekilde, tahıl sevkiyatlarındaki kesintinin milyonlarca insanı açlık riskiyle karşı karşıya bırakacağını belirtmişti.
Hindistan, geçtiğimiz yıl buğday ihracatını yasaklamış, ardından kırılgan pirinç ihracatına da kısıtlamalar getirmişti. Bu adımlar, küresel piyasalarda fiyatları daha da yükseltmişti. Jaishankar’ın açıklamaları, Hindistan’ın kendi iç gıda güvenliğini koruma çabasının yanı sıra, küresel ölçekte bir krizin habercisi olarak yorumlanıyor. Uzmanlar, tahıl fiyatlarındaki artışın enflasyonu körükleyebileceği ve gelişmekte olan ülkelerde sosyal huzursuzluklara yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Karadeniz’deki tahıl koridoru, 2022 yılında Türkiye’nin arabuluculuğuyla sağlanmıştı. Ancak Rusya’nın anlaşmayı askıya almasıyla birlikte, Ukrayna tahılı yeniden küresel piyasalara ulaşamaz hale geldi. Ukrayna, alternatif olarak Tuna Nehri üzerinden ve kara yoluyla ihracatı artırmaya çalışsa da, bu yolların kapasitesi sınırlı. Bu durum, dünya genelinde gıda fiyatlarının yükselmesine ve arz güvenliği endişelerinin artmasına neden oluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hindistan’ın uyarısı, sadece bir bölgesel kriz değil, aynı zamanda küresel gıda güvenliği mimarisinin ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne seriyor. Asya-Pasifik bölgesi, dünya nüfusunun yarısından fazlasını barındırıyor ve bu bölgedeki ülkeler tahıl ithalatına büyük ölçüde bağımlı. Özellikle Endonezya, Bangladeş, Filipinler gibi ülkeler, buğday ve pirinç ithalatında Ukrayna ve Rusya’ya yöneliyor. Sevkiyatların durması, bu ülkelerde gıda enflasyonunu artırabilir ve yoksulluğu derinleştirebilir.
Çin ve Hindistan gibi büyük üreticilerin stok politikaları da belirsizlik yaratıyor. Hindistan, kendi nüfusunu beslemek için ihracat kısıtlamalarına giderken, Çin’in stoklarındaki buğday miktarı küresel piyasaları rahatlatacak düzeyde değil. Ayrıca, iklim değişikliği kaynaklı kuraklıklar ve seller, tarımsal üretimi olumsuz etkiliyor. Bu faktörler bir araya geldiğinde, önümüzdeki aylarda gıda fiyatlarında keskin artışlar ve arz sıkıntısı kaçınılmaz görünüyor.
Uluslararası toplum, tahıl koridorunun yeniden açılması için diplomatik çaba harcıyor. Türkiye, Birleşmiş Milletler ve diğer aktörler, Rusya’yı anlaşmaya döndürmek için müzakereleri sürdürüyor. Ancak Rusya’nın Batı yaptırımlarının kaldırılması gibi talepleri, süreci çıkmaza sokuyor. Bu durum, gelişmekte olan ülkelerin gıda güvenliğini daha da riskli hale getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Karadeniz tahıl koridorunun mimarı olarak küresel gıda güvenliğinde kritik bir rol üstlenmişti. Jaishankar’ın uyarısı, Türkiye’nin arabuluculuk kapasitesinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Tahıl sevkiyatlarının aksaması, Türkiye’nin hem ihracat hem de ithalat kanallarını etkileyebilir; özellikle buğday ithalatında Rusya ve Ukrayna’ya bağımlı olan Türkiye, fiyat artışlarından olumsuz etkilenebilir. Ayrıca, bölgesel istikrarsızlık ve göç dalgaları riski, Türkiye’nin güvenlik ve ekonomi politikalarını doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye’nin denge politikası, hem Batı hem de Rusya ile ilişkilerini yönetmede belirleyici olacak.
