İtalya'nın orta kesimindeki Amatrice kenti, 24 Ağustos 2016'da meydana gelen ve 299 kişinin hayatını kaybettiği yıkıcı depremin 10. yıl dönümünde anma törenlerine sahne oluyor. Kent sakinleri, yeniden inşa çalışmalarının hükümet değişiklikleri ve COVID-19 salgını nedeniyle sürekli ertelenmesinden dolayı büyük bir öfke ve hayal kırıklığı içinde. Pazartesi günü düzenlenen ayinde, depremde yaşamını yitirenler anılırken, hâlâ enkaz halinde duran kent için "yapılacak çok iş var" mesajı verildi.
Yeniden İnşa Süreci Neden Bu Kadar Yavaş?
2016 depremi, İtalya'nın merkezindeki Amatrice, Accumoli ve Arquata del Tronto kasabalarını vurmuş, toplamda 299 kişi hayatını kaybetmişti. Depremin ardından başlatılan yeniden inşa çalışmaları, siyasi istikrarsızlıklar ve bürokratik engeller nedeniyle defalarca sekteye uğradı. Özellikle 2018'de hükümetin değişmesi, projelerin yeniden gözden geçirilmesine ve fonların dağıtımında gecikmelere yol açtı.
Ardından 2020'de patlak veren COVID-19 salgını, inşaat sektörünü durma noktasına getirdi. Malzeme fiyatlarındaki artış ve işgücü kıtlığı, yeniden inşa maliyetlerini yükseltti. Amatrice Belediye Başkanı, yaptığı açıklamada, "10 yıl geçmesine rağmen şehir merkezinin hâlâ kapalı olduğunu ve sakinlerin prefabrik konutlarda yaşamaya devam ettiğini" belirtti. İtalyan hükümeti ise 2026 yılına kadar tüm konutların tamamlanacağını taahhüt etmişti ancak bu hedefin tutturulması şüpheli görünüyor.
Depremde oğlunu kaybeden 58 yaşındaki Maria Rossi, AFP'ye yaptığı açıklamada, "Her yıl burada toplanıp aynı acıyı yaşıyoruz. Ama yetkililerin sadece açıklama yapmaktan başka bir şey yaptığı yok. /Yapılacak çok iş var/ diyorlar ama kimse somut bir adım atmıyor" dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Deprem Riski ve Kentsel Dönüşüm
Bu anma töreni, yalnızca İtalya'nın değil, tüm Akdeniz coğrafyasının deprem gerçeğini bir kez daha gözler önüne seriyor. İtalya, jeolojik olarak aktif bir bölgede yer alıyor; ülke tarihinde birçok yıkıcı deprem yaşadı. 2009'da L'Aquila, 2012'de Emilia-Romagna ve 2016'da Amatrice, son yirmi yılın en büyük felaketleri arasında. Bu felaketler, eski yapı stokunun depreme dayanıksızlığını ve kentsel dönüşümün aciliyetini ortaya koyuyor.
Uzmanlar, İtalya'nın deprem sonrası yeniden inşa süreçlerinin, Türkiye gibi deprem kuşağındaki diğer ülkeler için de dersler içerdiğini vurguluyor. Özellikle tarihi dokunun korunması ile modern bina standartlarının birleştirilmesi, hem İtalya hem de Türkiye için ortak bir zorluk. Ayrıca, pandemi sonrası artan inşaat maliyetleri, dünya genelinde afet sonrası yeniden yapılanma projelerini olumsuz etkiliyor. Bu durum, uluslararası dayanışmanın ve fonların zamanında sağlanmasının önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İtalya'nın deprem sonrası yeniden inşa sürecinde yaşadığı sıkıntılar, Türkiye için önemli dersler barındırıyor. Özellikle 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından yürütülen kentsel dönüşüm ve yeniden inşa çabaları, İtalya'daki gecikmelerin benzerlerini yaşamamak için hızlı ve etkili bir yönetişim gerektiriyor. Türkiye, deprem kuşağında yer alan bir ülke olarak, afet risklerinin azaltılması ve yapı stokunun güçlendirilmesi konularında İtalya'nın deneyimlerinden faydalanabilir. Ayrıca, iki ülkenin de tarihi kent dokularını koruma çabaları, kültürel mirasın deprem karşısında korunması konusunda ortak projelere zemin hazırlayabilir. Bu bağlamda, İtalya'daki gelişmeler, Türk yetkililere uzun vadeli planlama ve şeffaf yürütme süreçlerinin önemini hatırlatıyor.
