İsviçre'de Pazar günü düzenlenen referandumda, ülkenin geleneksel tarafsızlık politikasını daha katı bir şekilde yorumlayarak Rusya'ya uygulanan uluslararası yaptırımları sonlandırmayı amaçlayan girişim, seçmenler tarafından reddedildi. Resmi olmayan sonuçlara göre, seçmenlerin yaklaşık %60'ı öneriye karşı oy kullandı. Böylece İsviçre, Ukrayna savaşı sonrası Avrupa Birliği ile uyumlu olarak uyguladığı yaptırım rejimini sürdürme kararlılığını teyit etmiş oldu.
Referandumun Arka Planı ve Kampanya Süreci
Söz konusu referandum, İsviçre sağ popülist partisi SVP (İsviçre Halk Partisi) tarafından başlatılan ve ülkenin "kalıcı tarafsızlık" ilkesini anayasal güvence altına almayı hedefleyen bir halk girişimiydi. Girişim, İsviçre'nin askeri ve ekonomik yaptırımlara katılmamasını, ayrıca askeri ittifaklara yönelmemesini öngörüyordu. Rusya yanlısı söylemleriyle bilinen bazı iş çevreleri ve aşırı sağ gruplar tarafından desteklenen kampanya, İsviçre hükümeti, parlamento ve büyük siyasi partilerin ortak muhalefetiyle karşılaştı. Hükümet, girişimin İsviçre'nin uluslararası alandaki itibarını zedeleyeceğini ve Rusya'nın Ukrayna'daki saldırganlığına karşı ortak cepheyi böleceğini savundu. Kampanya sürecinde Kremlin'in de girişimi açıkça desteklediği, Rus devlet medyasının İsviçre'deki oylamaya geniş yer verdiği gözlemlendi.
İsviçre, 1815 Viyana Kongresi'nden bu yana tarafsızlık statüsünü koruyor; ancak bu statü, ülkenin uluslararası yaptırımlara katılmasını yasaklamıyor. 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası İsviçre, AB'nin yaptırım paketlerine uyum sağlamış, Rus oligarkların mal varlıklarını dondurmuş ve Rusya'ya silah ihracatını durdurmuştu. Bu adımlar, Moskova'nın tepkisini çekmiş ve İsviçre'yi "tarafsızlık ilkesini ihlal etmekle" suçlamıştı.
Referandum sonucu, İsviçre'nin Batı ittifakı içindeki yerini koruma yönünde bir irade ortaya koydu. Seçmenler, tarafsızlığın izolasyonizm anlamına gelmediğini, aksine uluslararası hukuka ve insan haklarına bağlılığı gerektirdiğini gösterdi. Ayrıca, ülkedeki bankacılık ve finans sektörünün yaptırımlara uyum konusundaki hassasiyeti de sonucu etkileyen faktörler arasında.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İsviçre'deki oylama, Avrupa'da Rusya'ya karşı yaptırım birliğinin ne kadar sağlam olduğuna dair önemli bir gösterge olarak yorumlanıyor. Avrupa Birliği, ABD ve diğer müttefikler, Ukrayna savaşının başından bu yana Moskova üzerindeki ekonomik baskıyı artırmak için geniş çaplı yaptırımlar uyguladı. İsviçre'nin bu cepheden ayrılması, yaptırımların etkinliğini azaltabilir ve diğer ülkelere cesaret verebilirdi. Özellikle İsviçre'nin finans merkezi rolü düşünüldüğünde, yaptırımlardan çekilmesi Rusya'ya önemli bir nefes alma alanı sağlayabilirdi.
Öte yandan, referandum sonucu Rusya'nın Avrupa'daki nüfuzunu artırma çabalarının sınırlı kaldığını gösteriyor. Kremlin, Avrupa'daki aşırı sağ ve popülist partiler üzerinden yaptırımları zayıflatmayı hedefliyordu. Ancak İsviçre örneğinde olduğu gibi, bu strateji her zaman başarılı olamıyor. Avrupa'nın genelinde yaptırım karşıtı söylemler yükselse de, ana akım siyasi partiler ve seçmen çoğunluğu Rusya'nın saldırgan politikalarına karşı duruşunu koruyor.
Uzmanlar, İsviçre'nin kararının uluslararası hukuk ve düzen açısından kritik olduğunu vurguluyor. Tarafsızlık, saldırganlık karşısında kayıtsız kalmak anlamına gelmiyor; aksine, saldırgan eylemlere karşı ortak tepki vermeyi gerektiriyor. İsviçre'nin bu tutumu, diğer tarafsız ülkelere de örnek teşkil edebilir. Avusturya, İrlanda gibi ülkelerde de benzer tartışmalar yaşanıyor; ancak bu ülkelerin çoğu AB yaptırımlarına zaten katılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsviçre'nin tarafsızlık referandumunda yaptırımları sürdürme yönünde çıkması, Türkiye'nin dış politikası açısından dolaylı da olsa önemli mesajlar içeriyor. Türkiye, Rusya ile Ukrayna arasında denge politikası izleyerek yaptırımlara katılmamış, ancak Batı ile ilişkilerini de koparmamıştı. İsviçre'nin kararı, Avrupa'da Rusya'ya karşı yaptırım birliğinin güçlü kaldığını gösteriyor; bu durum Türkiye'nin Batı ile yürüttüğü hassas diplomaside manevra alanını sınırlayabilir. Ayrıca İsviçre gibi finans merkezlerinin yaptırımlara uyumunun sürmesi, Türkiye üzerinden Rusya'ya yönelik olası yaptırım kaçırma girişimlerine karşı baskıyı artırabilir. Türkiye, hem Ukrayna tahıl koridoru hem de esir takası gibi konularda arabuluculuk yaparak uluslararası alanda saygınlık kazanmıştı; İsviçre'nin kararı, bu tür girişimlerin değerini koruyor.
