ABD ile İran arasında İsviçre'de yürütülen dolaylı müzakerelerde önemli bir ilerleme kaydedildi. Tahran yönetimi, görüşmeler sonucunda ülkeye uygulanan ambargonun kaldırıldığını ve dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılacağını duyurdu. İran Dışişleri Bakanı Seyyid Abbas Arakçi, gelişmeyi “tükenmez Pakistan ve Katar arabuluculuğunun Lübnan savaşını sona erdirmede büyük ilerleme sağladığı” şeklinde yorumladı. Ancak uzmanlar, asıl zorluğun Lübnan'daki gerilimi yatıştırmak olduğunu vurguluyor.
Görüşmelerin arka planı
İsviçre'nin ev sahipliğinde gerçekleşen müzakereler, ABD ile İran arasında nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılması çabalarının bir parçası olarak görülüyor. Kaynaklara göre görüşmelerde, İran'ın yurtdışında dondurulan yaklaşık 6 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılması ve buna karşılık İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlandırması ele alındı. Ayrıca, İran'ın bölgesel müdahaleleri ve özellikle Lübnan'daki Hizbullah'a verdiği destek konuları da masadaydı.
İran Dışişleri Bakanı Arakçi, Pakistan ve Katar'ın arabuluculuğunda ilerleme kaydedildiğini belirtti. Özellikle Katar'ın, İran ile ABD arasında önemli bir iletişim kanalı olduğu biliniyor. Arakçi, “Lübnan'daki istikrar için atılan adımlar memnuniyet verici, ancak daha yapılacak çok iş var” ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Ambargonun kalkması ve varlıkların serbest bırakılması, İran ekonomisi için kısa vadede bir rahatlama sağlayabilir. Ancak asıl test, Lübnan'da İran destekli Hizbullah ile İsrail arasında sürmekte olan gerginliğin kontrol altına alınması olacak. ABD, İran'ın bölgesel vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetleri sınırlandırmasını talep ediyor. İran ise ABD'nin yaptırımları tamamen kaldırmasını ve nükleer anlaşmaya geri dönmesini şart koşuyor.
Uzmanlar, İsviçre'deki gelişmelerin Ortadoğu'da geniş yankı uyandıracağını belirtiyor. Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkeleri, İran'la ilişkilerini normalleştirme çabalarını sürdürürken, İsrail ise anlaşmayı tehdit olarak görüyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, daha önce İran'la yapılacak herhangi bir anlaşmanın “bölgesel güvenliği tehlikeye atacağını” söylemişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran görüşmelerindeki bu ilerleme, Türkiye'nin komşu ülkelerle ilişkileri ve bölgesel politikaları açısından önemli. Türkiye, İran'la enerji ticareti ve sınır güvenliği konularında yakın ilişki içinde. Ambargonun kalkması, Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ve petrol ithalatını kolaylaştırabilir, ayrıca iki ülke arasındaki ticaret hacmini artırabilir. Öte yandan, Lübnan'daki gerilimin azalması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki çıkarları açısından olumlu karşılanabilir. Türkiye, bölgede istikrarın sağlanmasını ve çatışmaların sona ermesini desteklerken, bu gelişmenin Suriye ve Irak'taki İran etkisine yansımalarını da yakından izleyecektir.
