STOCKHOLM, 3 Haziran – Ukrayna'nın, savaş uçağı filosunun belkemiğini İsveç yapımı JAS 39 Gripen'in oluşturacağını açıklamasının ardından, bu savaş jeti nihayet tasarlandığı asıl görevde test edilmeye hazırlanıyor: Rusya ile doğrudan bir hava muharebesine girmek. Ukrayna Hava Kuvvetleri Komutanı Mykola Oleshchuk, Mayıs sonunda yaptığı açıklamada, Gripen'in Rus Su-35 ve Su-30SM gibi modern savaş uçaklarına karşı üstünlük sağlayabileceğini belirtti. Kiev yönetimi, Batı'dan sağlanan F-16'ların yanı sıra, sayısı henüz netleşmeyen bir Gripen filosuyla hava savunmasını güçlendirmeyi hedefliyor. İsveç hükümeti ise Ukrayna'ya savaş uçağı tedariki konusunda resmi bir karar almamış olsa da, Stockholm'ün bu yönde baskı altında olduğu biliniyor. Uzmanlar, Gripen'in kısa pistlere iniş kalkış yapabilme kabiliyeti ve bakım kolaylığının, Ukrayna'nın dağılmış hava alanları için ideal olduğunu vurguluyor.
Gripen'in Tasarımı ve Rus Savaş Uçaklarıyla Karşılaştırması
İsveç Savunma Malzemeleri İdaresi (FMV) tarafından geliştirilen Gripen, Soğuk Savaş döneminde Sovyet tehdidine karşı tasarlanmıştı. Uçağın en büyük avantajlarından biri, hasarlı veya dağınık pistlerden kalkış yapabilmesi. Ukrayna'nın mevcut durumunda, hava alanlarının sürekli Rus füzeleri tarafından vurulması bu özelliği kritik kılıyor. Ayrıca Gripen, Amerikan F-16'sına kıyasla daha düşük bakım gereksinimine sahip; bir saatlik uçuş için sadece 10 bakım saati gerekiyor. Bu oran F-16'da 20 saat civarında. Ukrayna'nın bakım uzmanı sayısının azlığı göz önüne alındığında, Gripen lojistik açıdan daha cazip görünüyor. Silah sistemleri açısından ise Gripen, AIM-120 AMRAAM ve IRIS-T gibi modern havadan havaya füzeleri taşıyabiliyor. Rus Su-35'in sahip olduğu yüksek manevra kabiliyeti ve güçlü radarı karşısında Gripen'in elektronektronik harp sistemlerinin etkili olması bekleniyor. Ancak analistler, Ukrayna'nın kısa sürede eğitimli pilot bulma sorunu yaşayabileceğini de belirtiyor.
Ukrayna İçin Stratejik Önemi ve Olası Zorluklar
Ukrayna, savaşın başından bu yana hava üstünlüğünü Rusya'ya kaptırmış durumda. Sovyet döneminden kalma Mig-29 ve Su-27'lerle idare eden Ukrayna Hava Kuvvetleri, Batı yapımı savaş uçaklarına geçişle birlikte savaşın seyrini değiştirmeyi umuyor. F-16'ların yaz aylarında teslim edilmesi beklenirken, Gripen'in devreye girmesi 2024 sonu veya 2025 başını bulabilir. İsveç'in bu konuda henüz nihai bir karar vermemiş olması, Ankara ile Stockholm arasındaki NATO üyelik sürecine de bağlı. İsveç'in Ukrayna'ya silah yardımlarına devam etmesi, Türkiye'nin de onayıyla İsveç'in NATO'ya katılımı sonrası hız kazanabilir. Uzmanlar, Gripen'in Ukrayna'ya teslimi durumunda Rus hava savunma sistemlerinin yoğun olduğu bir ortamda operasyon yapması gerekeceğine dikkat çekiyor. Ayrıca, uçağın bakımı için gerekli yedek parça tedarik zincirinin savaş koşullarında sürdürülebilir olması da kritik. Ukrayna Savunma Bakanlığı, bu konuda İsveç ile yakın temas halinde olduğunu duyurdu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin savunma sanayii ve dış politikası açısından iki önemli boyut taşıyor. Birincisi, İsveç'in NATO üyelik sürecinin Türkiye'nin onayına bağlı olması, Stockholm'ün Kiev'e yönelik askeri yardımlarını etkileyebilir. Türkiye, İsveç'in NATO'ya katılımını onaylarken, İsveç'in Ukrayna'ya savaş uçağı tedarikini de dolaylı olarak etkileme gücüne sahip. İkincisi, Türkiye'nin kendi milli savaş uçağı Kaan'ın geliştirme sürecinde, Ukrayna'daki Gripen-F-16 karşılaştırması, hava muharebe konseptleri açısından önemli veriler sunabilir. Ayrıca, Ukrayna'nın hava savunma ihtiyacına yönelik alternatif çözümler arayışı, Türkiye'nin İHA/SİHA ihracat potansiyelini de artırabilir. Ancak Ankara'nın, Rusya ile dengeli ilişkilerini sürdürme politikası çerçevesinde, bu tür bir yardımın doğrudan parçası olması beklenmiyor.
