İsrail işgali altındaki Batı Şeria'da faaliyet gösteren Yahudi yerleşimciler, son dönemde artan uluslararası kınamaları ve bazı ülkeler tarafından uygulanan yaptırımları 'onur rozeti' olarak nitelendiriyor. Aktivizm grupları ise mevcut yaptırımların, yerleşimci şiddetinin derinliğini ve İsrail devletinin bu saldırılardaki ortaklığını yansıtmaktan uzak olduğunu belirtiyor. Batı Şeria'daki yerleşim yerlerinde yaşayan binlerce İsrailli, uluslararası toplumun baskılarına rağmen toprak iddialarından vazgeçmeyeceklerini vurguluyor. Bu durum, bölgedeki gerilimi daha da tırmandırırken, uluslararası hukuk açısından tartışmaları da beraberinde getiriyor.
Yaptırımların Etkisi ve Sınırları
Son aylarda ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği üyesi bazı ülkeler, Batı Şeria'daki şiddet olaylarına karışan yerleşimcilere yönelik seyahat yasağı ve mal varlığı dondurma gibi yaptırım kararları aldı. Ancak bu yaptırımların kapsamı oldukça sınırlı kaldı. Yerleşimci liderler, bu önlemleri bir 'başarı belgesi' olarak yorumluyor ve uluslararası toplumun İsrail'in varlığını tanımadığını iddia ediyor. Aktivizm örgütü Eşitlik İçin Barış'ın yöneticilerinden Sarah Levin, 'Yaptırımlar sadece birkaç düzine kişiyi hedef alıyor oysa yerleşimci şiddeti sistematik bir boyut kazandı. İsrail ordusu ve hükümeti de bu saldırılara göz yumuyor, hatta bazı durumlarda destekliyor' ifadelerini kullandı.
İsrail'in resmi rakamlarına göre 2024 yılında Batı Şeria'da 1.200'den fazla yerleşimci saldırısı kaydedildi. Bu saldırılarda Filistinlilere ait evler, tarım arazileri ve araçlar hedef alındı. Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi ise bu sayının yarısından fazlasının İsrail güçlerinin eşliğinde veya onların gözetiminde gerçekleştiğini raporladı. Yerleşimci gruplar ise bu iddiaları reddederek, 'kendilerini savunma hakkı' vurgusu yapıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Batı Şeria'daki yerleşimci şiddeti, sadece ikili bir sorun olmaktan çıkarak bölgesel ve küresel bir boyut kazandı. Ürdün ve Mısır gibi komşu ülkeler, bu durumun tüm bölgeyi istikrarsızlaştırabileceği uyarısında bulunuyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), yerleşimci saldırılarını savaş suçu kapsamında değerlendirebileceğini sinyallerini verdi. Ancak İsrail, UCM'nin yargı yetkisini tanımadığını yineledi.
Öte yandan, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu liderliğindeki koalisyon hükümetinde yer alan aşırı sağcı partiler, yerleşimci faaliyetlerini desteklemeye devam ediyor. Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, 'Yerleşimler İsrail'in egemenliğinin bir parçasıdır, uluslararası toplumun dayatmalarına boyun eğmeyiz' dedi. Bu tutum, ABD yönetiminin İsrail'e yönelik geleneksel desteğini zorlarken, Biden yönetimi yerleşimci şiddetini kınamakla birlikte somut adım atmaktan kaçınıyor. Uzmanlar, Kasım 2024'teki ABD başkanlık seçimlerinin ardından politikada bir değişiklik olabileceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk dış politikasının Filistin meselesine verdiği destek bağlamında önem taşıyor. Türkiye, Birleşmiş Milletler nezdinde yerleşimci şiddetini kınarken, İsrail ile ilişkileri ise normalleşme sürecinde. Yaşananlar, Türkiye'nin bölgedeki arabuluculuk rolünü zorlaştırabilir. Ayrıca, Doğu Akdeniz'deki enerji işbirliği arayışları, İsrail'le ilişkilerin dengede tutulmasını gerektiriyor. Türkiye'nin, yerleşimci şiddetini kınamakla birlikte çatışmanın tırmanmasını engelleyecek diplomatik girişimlere öncelik vermesi bekleniyor.
