İsrail, Avrupa Birliği’nin (AB) üst düzey diplomatı Josep Borrell’in, İsrail’in Filistin topraklarında “apartheid” uyguladığı yönündeki açıklamalarına sert tepki gösterdi. Tel Aviv yönetimi, bu sözlerin ardından Borrell ile tüm diplomatik temasları kestiğini duyurdu. Dışişleri Bakanı Yisrael Katz, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Josep Borrell’i İsrail karşıtı tutumu nedeniyle kınıyorum. Bu tür asılsız suçlamalar, AB’nin Orta Doğu’da yapıcı bir rol oynama kabiliyetini zedeliyor” ifadelerini kullandı. Borrell ise daha önce yaptığı bir konuşmada, İsrail’in işgal altındaki Batı Şeria’da Filistinlilere yönelik politikalarının “apartheid” olarak nitelendirilebileceğini söylemişti.
Gelişmenin arka planı
İsrail ile AB arasındaki gerginlik, yıllardır Filistin politikaları ve yerleşim birimleri konusunda tırmanarak devam ediyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi (OHCHR), 2022’de yayımladığı bir raporda, İsrail’in Filistin topraklarındaki uygulamalarının uluslararası hukukta apartheid olarak tanımlanan suçu oluşturduğunu ortaya koymuştu. Raporda, İsrail’in Batı Şeria’da Filistinlilere yönelik sistematik ayrımcılık yaptığı, topraklarına el koyduğu ve farklı hukuki statüler uyguladığı belirtiliyor. OHCHR, bu durumun Uluslararası Ceza Mahkemesi Roma Statüsü’ne göre apartheid suçu teşkil edebileceğini vurgulamıştı. İsrail ise bu raporu “anti-Semitik ve taraflı” olarak reddetmişti.
Borrell’in son açıklamaları, AB’nin Filistin yanlısı üyeleri ile İsrail’e yakın duran ülkeleri arasında derin bir bölünme olduğunu da gözler önüne serdi. Birçok AB üyesi ülke, özellikle Macaristan ve Çekya, İsrail ile ilişkilerin bozulmaması gerektiğini savunurken, İrlanda ve İspanya gibi ülkeler Filistin devletinin tanınması yönünde adımlar atıyor. Bu diplomatik kopuş, AB’nin Orta Doğu’da arabuluculuk yapma kapasitesini daha da zayıflatabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
İsrail’in AB diplomatına yönelik bu hamlesi, sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda AB’nin uluslararası hukuk ve insan hakları konusundaki duruşunu da test ediyor. Zira Borrell, AB’nin ortak dış politikasının temsilcisi olarak, üye ülkelerin çoğunluğunun desteğini almasa bile, apartheid suçlamalarını gündeme getirerek kurumsal bir pozisyon almış oldu. Bu durum, AB’nin İsrail’e yönelik yaptırım uygulama ihtimalini artırabilir; ancak üye ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları bunu zorlaştırıyor. Öte yandan, bu gelişme Filistin yönetimi tarafından memnuniyetle karşılandı. Filistin Dışişleri Bakanlığı, İsrail’in apartheid politikalarını ifşa eden her türlü girişimi desteklediklerini açıkladı. Bölgede, İsrail’in uluslararası alanda giderek daha fazla yalnızlaştığı yorumları yapılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, uzun süredir İsrail’in Filistin topraklarındaki politikalarını eleştiriyor ve iki devletli çözümü savunuyor. Ankara, AB’nin bu tutumunu dolaylı olarak desteklemekle birlikte, doğrudan bir arabuluculuk rolü üstlenebilir. Borrell ile temaslarını sürdüren Türkiye, bu krizde AB-İsrail hattında dengeleyici bir aktör olarak öne çıkabilir. Ayrıca, Türkiye’nin Filistin davasına verdiği destek, iç kamuoyunda da karşılık buluyor. Bu gelişme, Türkiye’nin Orta Doğu’daki diplomatik ağırlığını artırma potansiyeli taşıyor.
