İsrail ve Lübnan, Çarşamba günü kırılgan ateşkesi yenileme ve Lübnan içinde Hizbullah militanlarının girmesinin yasaklanacağı pilot güvenli bölgeler oluşturma konusunda anlaştı. ABD Dışişleri Bakanlığı'nda gerçekleştirilen dördüncü tur arabuluculuk görüşmelerinin ardından yayınlanan ortak bildiride, taraflar ateşkesin uygulanmasını güvence altına almak için ek adımlar atmayı kabul ettiklerini duyurdu. Anlaşma, bölgede tırmanan gerginliğin ardından diplomatik çabaların meyve vermesi olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
İsrail ve Lübnan arasındaki ateşkes, geçtiğimiz aylarda Gazze'deki savaşın yayılma riskiyle karşı karşıya kalmıştı. Lübnan sınırında sık sık yaşanan çatışmalar ve Hizbullah'ın İsrail'e yönelik roket saldırıları, ateşkesi defalarca tehdit etti. ABD'nin arabuluculuğunda başlayan müzakereler, tarafların güvenlik endişelerini gidermeye odaklandı. Yeni anlaşma kapsamında Lübnan'ın güneyinde belirlenecek pilot bölgelerde Hizbullah'ın askeri varlığı tamamen yasaklanacak; bu bölgeler Lübnan ordusu ve Birleşmiş Milletler Geçici Görev Gücü (UNIFIL) tarafından denetlenecek. Ayrıca, sınır ihlallerini izlemek için ortak bir mekanizma kurulması da kararlaştırıldı.
Görüşmelerde İsrail, kuzey sınırında sükunetin sağlanmasının yanı sıra Hizbullah'ın yeniden silahlanmasının engellenmesini talep etti. Lübnan ise egemenliğine saygı gösterilmesi ve İsrail'in hava sahasını ihlal eden uçuşlarının durdurulmasını istedi. Tarafların mutabık kaldığı pilot bölgeler, başlangıçta sınır boyunca 5 kilometre derinliğinde bir şeridi kapsayacak ve zamanla genişletilebilecek.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu anlaşma, Orta Doğu'da artan gerilimin daha da tırmanmasını önleme potansiyeli taşıyor. Gazze'deki savaşın devam ettiği bir dönemde, İsrail-Lübnan sınırında ateşkesin yenilenmesi, bölgesel bir savaş riskini azaltıyor. Anlaşma, ABD'nin bölgedeki diplomatik nüfuzunu kullanarak tarafları uzlaştırma çabasının bir ürünü olarak görülüyor. Özellikle İran destekli Hizbullah'ın faaliyetlerinin sınırlandırılması, Tel Aviv yönetimi için önemli bir kazanım. Ancak Hizbullah'ın anlaşmaya ne ölçüde uyacağı belirsizliğini koruyor. Örgüt daha önce de ateşkes ihlalleri yapmıştı. Lübnan hükümeti ise anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, ülkenin güneyinde devlet otoritesini tesis etme sözü verdi. BM ve Avrupa Birliği anlaşmayı desteklediklerini açıkladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail-Lübnan ateşkesinin yenilenmesi, Türkiye’nin istikrar arayışında olduğu Doğu Akdeniz’de gerginliğin azalmasına katkı sağlayabilir. Türkiye, bölgede diplomatik çözümleri destekleyen bir aktör olarak bu tür anlaşmaları olumlu karşılamaktadır. Ancak Hizbullah’ın etkin olduğu Lübnan’da tesis edilecek güvenli bölgeler, İran’ın bölgesel nüfuzunu sınırlayabilir; bu durum Türkiye-İran rekabeti bağlamında dolaylı etkiler yaratabilir. Ayrıca, Türkiye’nin BM ve NATO platformlarında sıklıkla gündeme getirdiği Filistin meselesiyle bağlantılı olarak, Lübnan ateşkesi Gazze’ye yönelik dikkatleri dağıtabilir. Ankara, anlaşmanın uygulanmasını yakından izleyecek ve kendi çıkarları doğrultusunda pozisyon alacaktır.
