İsrail Meclisi Knesset, Çarşamba günü yapılan oylamada, ultra-Ortodoks Yahudi erkeklerin büyük bölümünün zorunlu askerlik hizmetinden muaf tutulmasını öngören bir yasa teklifini kabul etti. Teklif, şiddetli protestolara ve koalisyon içinde derin görüş ayrılıklarına yol açarken, İsrail Savunma Kuvvetleri'nin (IDF) personel yapısını ve ülkenin güvenlik dengelerini yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Ultra-Ortodoks (Haredi) topluluğu, İsrail'in kuruluşundan bu yana büyük ölçüde askerlikten muaf tutuluyor. Bu uygulama, başlangıçta sınırlı sayıda din öğrencisine (yeşiva) tanınan bir ayrıcalıkken, yıllar içinde Haredi nüfusunun hızla artmasıyla tartışmalı bir meseleye dönüştü. Bugün İsrail nüfusunun yaklaşık yüzde 13'ünü oluşturan ultra-Ortodokslar, askerlik yapmamaları nedeniyle laik ve milliyetçi kesimlerin tepkisini çekiyor. Yüksek Mahkeme, 2017 yılında muafiyet uygulamasını anayasaya aykırı bularak, hükümete yasal düzenleme yapması için süre vermişti. Ancak siyasi krizler ve erken seçimler nedeniyle bu düzenleme ertelendi.
Başbakan Binyamin Netanyahu'nun liderliğindeki koalisyon hükümeti, Haredi partilerinin yoğun baskısı altında yasa teklifini hazırladı. Teklife göre, ultra-Ortodoks erkeklerin askerlik muafiyeti yasal çerçeveye oturtulurken, Haredi topluluğunun iş gücüne katılımını teşvik edecek bazı yaptırımlar da öngörülüyor. Ancak muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, yasanın toplumsal eşitsizliği derinleştireceğini ve ordunun personel ihtiyacını karşılamayı zorlaştıracağını savunuyor.
Protestolar sırasında Knesset binası önünde toplanan yüzlerce gösterici, 'Eşit yük, eşit hak' sloganları atarken, bazı milletvekilleri de oturumu boykot etti. Koalisyon içindeki iktidar ortaklarından Ulusal Birlik Partisi lideri Benny Gantz, teklifi 'hukukun üstünlüğüne darbe' olarak nitelendirdi. Öte yandan Haredi partileri, teklifin yetersiz olduğunu ve topluluklarının dini eğitimini korumadığını ileri sürüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu yasa teklifi, yalnızca İsrail'in iç siyasetini değil, bölgesel güvenlik dinamiklerini de etkileyebilir. IDF, özellikle Gazze ve Lübnan sınırında artan gerilimler nedeniyle insan gücü sıkıntısı çekerken, ultra-Ortodoksların orduya katılmaması bu açığı derinleştiriyor. 2023 verilerine göre, İsrail nüfusunun yüzde 20'sine yaklaşan Haredi topluluğu, askerlik çağındaki erkek nüfusun önemli bir kısmını oluşturuyor. Muhalefet, bu kitlenin orduda istihdam edilmemesinin güvenlik zafiyetine yol açacağını savunuyor.
Uluslararası toplumda, özellikle ABD'deki Yahudi örgütleri konuyu yakından takip ediyor. Amerikan Yahudilerinin büyük bölümü, Haredi muafiyetine eleştirel yaklaşırken, İsrail'in demokratik karakteri ve askeri etkinliği arasında bir denge kurması gerektiğini vurguluyor. Ayrıca yasa, İsrail'de laik-dindar kutuplaşmasını derinleştirerek siyasi istikrarı daha da zedeleyebilir. Netanyahu koalisyonu, Haredi partilerinin desteğiyle ayakta dururken, bu konudaki anlaşmazlıklar erken seçim ihtimalini artırıyor. Bölgesel olarak, İsrail'in iç siyasi krizleri, komşu ülkeler ve Filistin yönetimi tarafından dikkatle izleniyor; çünkü İsrail'in askeri politikasındaki değişimler, işgal altındaki topraklardaki güvenlik uygulamalarını da etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail'deki ultra-Ortodoks askerlik muafiyeti tartışması, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de, bölgesel güç dengeleri açısından önemlidir. İsrail'in iç siyasi istikrarsızlığı, Doğu Akdeniz'deki enerji işbirliği ve Filistin politikası gibi konularda öngörülemezliği artırabilir. Türkiye, İsrail ile son yıllarda normalleşme adımları atarken, siyasi istikrarsızlık iki ülke ilişkilerinde kısa vadeli krizlere yol açabilir. Ayrıca, İsrail'in askeri personel yapısındaki değişiklikler, bölgesel caydırıcılık algısını etkileyerek Türkiye'nin güvenlik politikalarına dolaylı yansımalar yapabilir. Ancak şu an için gelişme diplomatik boyutta sınırlı bir etkiye sahiptir.
