İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant, işgal altındaki Batı Şeria'nın kuzeyinde yer alan Cenin bölgesinde yeni bir yasadışı Yahudi yerleşim yerini resmen açtı. Bu adım, uluslararası hukuka açık bir ihlal olarak değerlendirilirken, Filistin yönetimi ve Türkiye dahil birçok ülkeden sert tepki geldi. Gallant, açılış töreninde yaptığı konuşmada, yerleşimin 'güvenlik açısından stratejik bir öneme' sahip olduğunu iddia etti. Ancak bu hamle, bölgede zaten yüksek olan tansiyonu daha da artırdı.
Gelişmenin Arka Planı
Cenin, Batı Şeria'nın kuzeyinde, İsrail işgali altındaki Filistin topraklarında yer alıyor. Bölge, özellikle son yıllarda İsrail ordusunun düzenlediği baskınlara ve Filistinli militan gruplarla yaşanan çatışmalara sahne oluyor. Yeni yerleşimin, mevcut yerleşimlerin genişletilmesi kapsamında değil, tamamen yeni bir yerleşim olarak inşa edildiği belirtiliyor. İsrail hükümeti, bu tür yerleşim faaliyetlerinin 'Yahudi halkının tarihi topraklarındaki hakları' çerçevesinde meşru olduğunu savunuyor. Ancak Birleşmiş Milletler ve uluslararası toplumun büyük bir kısmı, bu yerleşimleri yasadışı olarak kabul ediyor ve iki devletli çözümün önündeki en büyük engellerden biri olarak görüyor.
Gallant'ın açılış törenine, yerleşimci liderler ve bazı sağcı siyasetçiler de katıldı. Bakan, törende yaptığı konuşmada, 'Bu bölge, İsrail'in güvenliği için hayati önem taşıyor. Burada güçlü bir varlık göstermek, Filistinli militanların saldırılarını önlemenin en etkili yoludur' dedi. Ayrıca, yeni yerleşimin 300 konutluk bir yerleşim planının ilk aşaması olduğunu ve ilerleyen dönemde daha da genişletileceğini ifade etti. Bu açıklamalar, Filistin tarafında büyük bir öfkeyle karşılandı. Filistin Dışişleri Bakanlığı yaptığı yazılı açıklamada, 'İsrail'in bu adımı, uluslararası hukukun ve Cenevre Sözleşmeleri'nin açık bir ihlalidir. Uluslararası toplum, bu suçlara karşı harekete geçmeli ve İsrail'i durdurmalıdır' ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, sadece Filistin-İsrail çatışmasını derinleştirmekle kalmıyor, aynı zamanda bölgesel dinamikleri de olumsuz etkiliyor. İsrail'in yerleşim politikaları, Arap ülkeleriyle normalleşme sürecini de tehdit ediyor. Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve Arap Birliği, İsrail'e yeni yerleşimleri durdurması çağrısında bulundu. BM Sözcüsü Stéphane Dujarric, 'Bu adım, iki devletli çözümü baltalıyor ve bölgedeki istikrarı tehdit ediyor' dedi. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell ise, 'İsrail'in tek taraflı adımları kabul edilemez. Bu yerleşim, uluslararası hukuka aykırıdır ve derhal iptal edilmelidir' açıklamasını yaptı.
Bölgede, özellikle İran ve onun desteklediği gruplar, bu gelişmeyi İsrail'a karşı bir propaganda aracı olarak kullanıyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, 'İsrail'in bu saldırgan politikası, Filistin halkına karşı işlenen bir suçtur. İslam dünyası, Filistin'in yanında olmalı ve bu zulme karşı birleşmelidir' ifadelerini kullandı. Bu söylem, bölgedeki mezhepsel ve siyasi kutuplaşmayı da artırıyor. İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşimleri, Filistinlilerin yaşam alanlarını daraltırken, ekonomik ve sosyal dokuyu da tahrip ediyor. Filistinli çiftçiler, yerleşimcilerin saldırıları ve askeri yasaklar nedeniyle topraklarına erişemiyor; bu durum, kırsal ekonomiyi çökertiyor ve göçü hızlandırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği tarihsel destek doğrultusunda bu gelişmeyi yakından izliyor. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı'ndan yapılan açıklamada, 'İsrail'in bu adımı, uluslararası hukukun ve insan haklarının hiçe sayılmasıdır. Türkiye, Filistin halkının yanında durmaya devam edecektir' denildi. Dışişleri Bakanlığı da kınama mesajı yayımlayarak, bu yerleşimin iki devletli çözüm vizyonuna zarar verdiğini ve bölgede kalıcı barışı imkânsız hale getirdiğini vurguladı. Türkiye'nin bu tutumu, bir yandan İsrail ile ilişkilerin normalleşme sürecini de etkileyebilir. Ankara, daha önce İsrail ile yaşanan krizlerde Filistin davasını ön planda tutmuş, ancak son dönemde enerji ve savunma alanındaki iş birlikleri için bir denge politikası izlemiştir. Bu tür adımlar, Türk-İsrail ilişkilerinde yeni bir gerilim dalgası yaratabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Filistin'e yönelik insani yardımları ve kalkınma projeleri devam ederken, bu yerleşimlerin genişlemesi, Türkiye'nin bölgedeki etki alanını da doğrudan ilgilendiriyor. Ankara'nın, BM nezdindeki girişimleri ve İslam İşbirliği Teşkilatı'ndaki liderlik rolü, bu tür gelişmelerde Türkiye'nin daha aktif bir arabulucu olmasını gerektiriyor.
