Gazze Şeridi'nde 50 yaşındaki çevre aktivisti Mona Halil, İsrail'in düzenlediği hava saldırısında hayatını kaybetti. Halil, onlarca yıldır bölgedeki deniz kaplumbağalarını korumasıyla tanınıyordu ve "kaplumbağaların koruyucusu" olarak anılıyordu. Olay, Gazze'nin güneyinde, Refah kenti yakınlarında meydana geldi. İsrail ordusu, saldırının Hamas militanlarına yönelik olduğunu iddia ederken, Halil'in sivil olduğu ve herhangi bir silahlı gruba bağlı bulunmadığı bildirildi.
Yıllardır deniz kaplumbağalarını koruyordu
Mona Halil, 1990'lı yıllardan bu yana Gazze kıyılarında yuva yapan yeşil deniz kaplumbağaları (Chelonia mydas) ve caretta carettaların (Caretta caretta) korunması için çalışıyordu. Bölgedeki balıkçılarla iş birliği yaparak kaplumbağaların ağlara takılmasını önlemek için bilinçlendirme faaliyetleri yürütüyor, yumurtlama dönemlerinde sahilleri koruma altına alıyordu. Çalışmaları, Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) tarafından da takdir edilmişti.
Son yıllarda İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırıları ve abluka nedeniyle çevre koruma çalışmaları büyük ölçüde sekteye uğramıştı. Halil, tüm zorluklara rağmen çalışmalarını sürdürmeye çalışıyordu. Yakın arkadaşları, "Onun için kaplumbağalar sadece hayvan değil, aynı zamanda direnişin ve hayatın sembolüydü" ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut: Çevre aktivistlerinin hedef alınması
Mona Halil'in öldürülmesi, çatışma bölgelerinde çevre aktivistlerinin karşı karşıya olduğu riskleri bir kez daha gündeme getirdi. İsrail-Hamas çatışmasının sivil can kayıplarına yol açan boyutu uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırırken, Halil gibi çevre gönüllülerinin hedef alınması, savaşın çevresel etkilerinin de altını çiziyor. BM İnsan Hakları Ofisi, sivillerin hedef alınmaması çağrısında bulundu.
Gazze'deki çevre aktivistleri, abluka ve saldırılar nedeniyle çalışmalarını neredeyse durma noktasına geldi. Bölgedeki su kirliliği, tarım alanlarının tahribatı ve deniz ekosisteminin çöküşü, Halil'in ölümüyle birlikte daha da görünür hale geldi. Uluslararası Af Örgütü, İsrail'i sivil ölümlerine yol açan saldırılarda uluslararası hukuku ihlal etmekle suçladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Mona Halil'in öldürülmesi, Türkiye'nin yakından takip ettiği İsrail-Filistin çatışmasının bir parçası olmakla birlikte, özellikle çevre aktivistlerinin hedef alınması bakımından ayrı bir önem taşıyor. Türkiye, Akdeniz havzasında deniz kaplumbağalarının korunmasına yönelik çalışmalarıyla bilinirken, Gazze'deki bu kayıp, bölgedeki çevre koruma çabalarını da olumsuz etkiliyor. Ankara'nın, özellikle Mavi Vatan doktrini çerçevesinde Akdeniz'deki ekosistemi koruma politikaları göz önüne alındığında, bu tür kayıpların Türkiye'nin bölgesel çevre güvenliği hedefleriyle örtüştüğü söylenebilir. Ancak doğrudan bir dış politika değişikliği beklenmemektedir.
