İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), Suriye'nin güneyindeki Dera iline bağlı bir köye askeri araçlarla girdi. Olay, bölgedeki ateşkes ihlalleri ve İsrail'in Suriye topraklarındaki askeri varlığını artırmasıyla ilgili endişeleri yeniden gündeme getirdi. Yerel kaynaklar, İsrail askerlerinin köyün girişinde mevzilendiğini ve çevrede devriye gezdiğini aktardı. Bu gelişme, İsrail'in 1967'den beri işgal altında tuttuğu Golan Tepeleri'nin hemen güneyinde yer alan Dera kırsalında yaşanıyor. Suriye hükümeti henüz resmi bir açıklama yapmazken, İsrail ordusu konuyla ilgili sessizliğini koruyor.
Gelişmenin arka planı
Dera, 2011'de başlayan Suriye iç savaşının sembol kentlerinden biri olarak biliniyor. Rejim karşıtı gösterilerin ilk başladığı yer olması nedeniyle "devrimin beşiği" olarak anılan kent, savaşın yıllar içinde farklı aktörlerin çatışma alanı haline geldi. 2018'de Rusya ve İran destekli Suriye ordusunun bölgeyi tamamen kontrol altına almasının ardından Dera, rejim ile muhalif gruplar arasında varılan anlaşmalar çerçevesinde nispeten sakin bir döneme girmişti. Ancak son aylarda bölgede güvenlik durumunun tekrar kötüleştiği gözlemleniyor.
İsrail'in bu hamlesi, Suriye'nin güneyinde uzun süredir yürüttüğü gizli operasyonların bir parçası olarak değerlendiriliyor. İsrail, özellikle İran ve Hizbullah'ın Suriye'deki askeri varlığını hedef alan hava saldırıları düzenlemekle biliniyor. Ancak son olay, kara birliklerinin de bölgede daha görünür hale geldiğini gösteriyor. Bu durum, İsrail'in Suriye'nin güneyinde bir tampon bölge oluşturma amacı taşıdığı yönünde yorumlanıyor. 2018'de İsrail, Golan'daki sınır hattının diğer tarafında "güvenli bölge" ilan etmiş ve zaman zaman bu bölgede faaliyet gösterdiğini açıklamıştı.
Uzmanlara göre İsrail'in kara operasyonu, Suriye'deki rejim güçlerinin ve İran destekli milislerin bölgedeki hareketliliğini yakından izleme stratejisinin bir parçası. Ayrıca İsrail, kendi sınır güvenliğini sağlamak amacıyla Dera kırsalındaki bazı stratejik noktaları kontrol etmeye çalışıyor olabilir. Bu hamle, İsrail'in uzun süredir "müdahale" politikası olarak adlandırılan ve Suriye topraklarında kendi kurallarını uygulama yaklaşımının bir devamı niteliğinde.
Bölgesel veya küresel boyut
İsrail'in Suriye'nin Dera kentindeki bu askeri ilerleyişi, Ortadoğu'daki güç dengeleri açısından kritik bir öneme sahip. Bölgede İran, Rusya ve ABD'nin farklı çıkarları bulunuyor. İsrail'in kara harekâtı, özellikle İran'ın Suriye'deki askeri varlığına yönelik bir tehdit olarak algılanıyor. Tahran yönetimi, İsrail'in bu tür adımlarını kınarken, bölgede gerilimi artırmakla suçluyor. Öte yandan Rusya, Suriye'deki ana aktörlerden biri olarak, İsrail ile koordinasyon içinde hareket etmeye çalışıyor. Kremlin, İsrail'in Suriye'ye yönelik saldırılarını genellikle "meyru savunma" olarak değerlendirmese de, iki ülke arasında askeri temas hatları bulunuyor.
ABD ise İsrail'in güvenliğine öncelik veriyor ve İsrail'in Suriye'deki askeri operasyonlarına geniş bir hoşgörü gösteriyor. Ancak bu tür kara harekâtları, Suriye hükümetinin egemenlik alanını ihlal ettiği gerekçesiyle uluslararası hukuk açısından tartışmalı bulunuyor. Birleşmiş Milletler, İsrail'in Golan Tepeleri'ni işgalini tanımıyor ve bu bölgedeki İsrail faaliyetlerini uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendiriyor. Dera'daki son gelişme, bu bağlamda daha geniş çapta bir krize yol açabilir. Özellikle Suriye'nin güneyinde yaşayan halk, İsrail askerlerinin varlığından endişe duyuyor ve bölgede yeni bir istikrarsızlık dalgasından korkuyor.
Ayrıca bu olay, İsrail ile Suriye arasındaki ateşkes hattında tansiyonu yükseltiyor. 1974'te imzalanan Kuvvetlerin Çekilmesi Anlaşması'na göre, Golan Tepeleri'nde Birleşmiş Milletler gözetiminde bir ateşkes hattı bulunuyor. İsrail'in bu hattın ötesine geçmesi, anlaşmanın ihlali anlamına geliyor. BM Barış Gücü'nün bölgedeki faaliyetleri, bu tür ihlallerin önlenmesi açısından kritik önemde. Ancak BM'nin müdahale kapasitesi sınırlı olduğundan, İsrail'in adımlarının caydırıcı bir engelle karşılaşmadığı görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail'in Suriye'deki askeri ilerleyişi, Türk dış politikası açısından kaygı verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Türkiye, Suriye'nin toprak bütünlüğünün korunması gerektiğini savunuyor ve bu tür tek taraflı operasyonları uluslararası hukuka aykırı buluyor. Ankara, İsrail'in bölgedeki eylemlerinin Suriye'nin istikrarını daha da bozabileceğini, bu durumun da Türkiye'nin güneyindeki güvenlik ortamını olumsuz etkileyebileceğini değerlendiriyor. Ayrıca, İsrail'in Suriye'de güç kazanması, İran ve Rusya ile dengeleri değiştirebilir; bu da Türkiye'nin Astana süreci çerçevesinde yürüttüğü diplomatik çabaları zora sokabilir. Türkiye, bu bağlamda bölgedeki gelişmeleri yakından takip ettiğini ve gerekli adımları atacağını sinyalini veriyor.
