İsrail Merkez Bankası (Bank of Israel), ulusal para birimi şekelin son otuz yılı aşkın süredir en güçlü seviyesine ulaşmasının ardından döviz piyasasına müdahale ederek Mayıs ayı içerisinde toplam 801 milyon dolar satın aldı. Bu hamle, ihracatçıların rekabet gücünü korumak ve ithalatı dengede tutmak amacıyla atıldı. Merkez bankasının resmi verilerine göre, söz konusu müdahale ile şekelin aşırı değerlenmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor. İsrail ekonomisi, son dönemde güçlü büyüme verileri ve teknoloji sektöründeki canlılık nedeniyle yabancı yatırımcıların ilgisini çekiyordu. Bu durum, şekelin değerini artırarak döviz kurlarında dengesizlik yaratmıştı. Merkez bankası, 2024 yılının ilk beş ayında toplamda 2,1 milyar dolar alım gerçekleştirdi. Bu müdahale, bankanın döviz piyasasına doğrudan müdahale etme politikasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Arka Plan ve Gerekçeler
İsrail’in güçlü ekonomik performansı, özellikle yüksek teknoloji ve savunma sanayiindeki başarıları, ülkeye döviz girişini hızlandırmıştı. Şekel, dolar karşısında son 30 yılın en yüksek seviyesine ulaşarak ihracat sektöründe ciddi bir baskı yaratmıştı. İsrail Merkez Bankası Başkanı Prof. Dr. Amir Yaron, yaptığı açıklamada “Döviz kurlarındaki aşırı oynaklık ekonomik istikrarı tehdit ediyor. Bu nedenle piyasaya müdahale ederek hem enflasyon hedeflemesini destekliyor hem de ihracatçılarımızın rekabet gücünü koruyoruz” ifadelerini kullandı. Merkez bankası, 2022 yılından bu yana düzenli olarak döviz rezervlerini artırma politikası izliyor. Mayıs ayındaki müdahale, bu politikanın en belirgin örneklerinden biri oldu. Özellikle doğal gaz ihracatındaki artış, ülkeye döviz girişini hızlandırırken şekelin değerlenmesine neden oluyor. Uzmanlar, İsrail’in rezerv biriktirme stratejisinin benzer durumdaki diğer ülkeler için de örnek teşkil edebileceğini belirtiyor.
Müdahalenin zamanlaması da dikkat çekici. Mayıs ayı, İsrail’de siyasi gerginliklerin arttığı bir dönemdi. Ancak merkez bankası, bağımsız bir kurum olarak hareket ederek ekonomik göstergelere odaklandı. Yılın ilk çeyreğinde GSYİH büyümesi %4,2 olarak gerçekleşirken, işsizlik oranı %3,4’e geriledi. Bu olumlu veriler, şekele olan talebi daha da artırdı. Merkez bankasının rezervleri, müdahale sonrası 200 milyar doların üzerine çıktı. Bu rakam, ülkenin kısa vadeli dış borçlarının oldukça üzerinde bir koruma sağlıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İsrail Merkez Bankası’nın bu hamlesi, özellikle gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki merkez bankalarının döviz kuru politikaları açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Şekelin değerlenmesi, İsrail’in ihracatını olumsuz etkilerken, ithal mallarının ucuzlaması nedeniyle enflasyonu da düşürdü. Ancak bu durum, yerli üreticiler üzerinde baskı yarattı. Bölgesel olarak, İsrail’in güçlü para birimi, komşu ülkelerle ticarette avantaj sağlarken, Filistin ekonomisi üzerinde dolaylı etkiler yaratıyor. Filistin, ticarette ağırlıklı olarak İsrail şekelini kullanıyor; bu nedenle şekelin değer kazanması, Filistin’de ithalatı ucuzlatırken ihracatı zorlaştırabiliyor. Küresel ölçekte ise, gelişmiş ülkelerde görülen para birimi değerlenmesi eğilimi, merkez bankalarını harekete geçiriyor. İsviçre, Japonya ve bazı İskandinav ülkeleri de benzer müdahalelerde bulunmuştu. İsrail’in bu adımı, merkez bankalarının döviz piyasasına müdahale araçlarını kullanma konusunda bir referans noktası olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, benzer bir döviz kuru baskısıyla karşı karşıya olmasa da, özellikle ihracat odaklı büyüme stratejisi nedeniyle İsrail’in uyguladığı politika yakından takip edilmeye değer. Türkiye’de döviz kurlarının yüksek seyri ihracatçıyı desteklerken, ithalat maliyetlerini artırıyor. İsrail’in tersine bir durum söz konusu olsa da, merkez bankası bağımsızlığı ve döviz rezerv yönetimi açısından Türkiye için çıkarımlar yapılabilir. Ayrıca, İsrail ile Türkiye arasındaki ticaret hacmi yaklaşık 6 milyar dolar seviyesinde; şekelin değer kazanması, Türkiye’den İsrail’e yapılan ihracatı olumlu etkileyebilir. Öte yandan, enerji alanındaki iş birliği potansiyeli ve doğal gaz ticareti, döviz kuru hareketlerinden etkilenebilir. Bu nedenle, İsrail ekonomisindeki gelişmeler, Türkiye’nin dış ticaret ve enerji stratejileri açısından izlenmeye devam edilmelidir.
