İsrail Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, hükümetin hukuk danışmanı Gali Baharav-Miara'nın 27 Ekim seçimleri öncesinde ertelemeye karar verdiği E1 bölgesindeki 2.167 konutluk yerleşim ihalesinin bir an önce yapılmasını istedi. Baharav-Miara, seçim döneminde hassas konuların gündeme getirilmesinin siyasi tartışmalara yol açabileceği gerekçesiyle ihaleyi seçim sonrasına bırakmıştı. Smotrich ise bu karara karşı çıkarak, ihalenin onay sürecinin tamamlanması için baskı yapıyor.
E1 Planı Nedir ve Neden Tartışmalı?
E1 (East 1) bölgesi, Doğu Kudüs ile Ma'ale Adumim yerleşimi arasında yer alan ve Batı Şeria'nın kuzey-güney bağlantısını kesme potansiyeli taşıyan kritik bir alan. Burada inşa edilecek konut projeleri, uluslararası hukuka göre yasa dışı kabul edilen yerleşim faaliyetlerinin genişletilmesi anlamına geliyor. E1 planı, 1990'lardan bu yana tartışmalı olup, her gündeme geldiğinde uluslararası toplumun sert tepkisini çekiyor. Son olarak 2020 yılında dönemin Başbakanı Benjamin Netanyahu, E1'de inşaat planlarını onaylamış ancak uluslararası baskılar nedeniyle uygulama askıya alınmıştı. Şimdi Smotrich'in çabası, bu planı yeniden canlandırmayı amaçlıyor.
Hukuk Danışmanının Gerekçesi ve Smotrich'in Tepkisi
Hükümetin hukuk danışmanı Gali Baharav-Miara, 27 Ekim'de yapılacak genel seçimler öncesinde ihale sürecinin başlatılmasının "seçim döneminde devletin hassas konularda karar almaması" ilkesine aykırı olduğunu belirtti. Bu ilke, seçim öncesi dönemde geçici hükümetin rutin dışı kararlar almamasını öngörüyor. Baharav-Miara, ihalenin seçim sonrasına ertelenmesinin yasal bir zorunluluk olduğunu savundu. Ancak Smotrich, bu kararın siyasi olduğunu ve kendi yetkisini gasp ettiğini öne sürüyor. Smotrich, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "E1 projesi İsrail'in başkenti Kudüs'ün bir parçasıdır ve inşaat devam edecektir. Hukuk danışmanının seçim bahanesiyle bu projeyi engellemesi kabul edilemez" ifadelerini kullandı.
Uluslararası Tepkiler ve Olası Sonuçlar
E1 bölgesindeki yerleşim faaliyetleri, ABD ve Avrupa Birliği tarafından uzun süredir eleştiriliyor. ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, "E1'de inşaat, iki devletli çözüm vizyonunu ciddi şekilde zedeler" açıklamasını yapmıştı. Avrupa Birliği de benzer endişeleri dile getirerek, İsrail'e uluslararası hukuka uyma çağrısı yapmıştı. Eğer ihale gerçekleşirse, İsrail ile uluslararası toplum arasında yeni bir gerilim dalgası yaşanabilir. Ayrıca, Filistin yönetimi, E1'in Batı Şeria'daki Filistin mahallelerini izole edeceğini ve gelecekte kurulacak Filistin devletinin toprak bütünlüğünü bozacağını belirtiyor.
İsrail iç siyasetinde ise Smotrich'in hamlesi, sağ kanadı konsolide etme çabası olarak yorumlanıyor. 27 Ekim seçimleri öncesinde anketler, Smotrich'in partisi Dini Siyonizm'in barajı geçme sınırında olduğunu gösteriyor. Bu nedenle Smotrich, yerleşim yanlısı seçmene mesaj vererek oy tabanını genişletmeyi hedefliyor. Öte yandan, hukuk danışmanının kararına rağmen ihalenin zorlanması, İsrail'de yargı ile yürütme arasındaki gerilimi artırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
E1 bölgesindeki yerleşim genişlemesi, Türkiye'nin Filistin politikası açısından doğrudan bir hassasiyet taşıyor. Türkiye, Doğu Kudüs dahil 1967 sınırları içinde başkenti Doğu Kudüs olan bir Filistin devletini destekliyor ve yerleşim faaliyetlerini uluslararası hukuka aykırı görüyor. E1 projesinin hayata geçmesi, iki devletli çözümü fiilen imkânsız hale getirerek Türkiye'nin bölgesel barış vizyonunu zayıflatır. Ayrıca, Türkiye-İsrail ilişkilerinde normalleşme süreci devam ederken böyle bir adım, diplomatik gerilimi artırabilir ve Türkiye'nin uluslararası platformlarda İsrail'e yönelik eleştirilerini sertleştirmesine yol açabilir. Bölgesel istikrar açısından ise E1, Doğu Akdeniz'de tansiyonu yükselterek Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını dolaylı olarak etkileyebilir.
