İsrail ile Lübnan arasında yıllardır süren deniz sınırı anlaşmazlığında çerçeve anlaşmaya varıldı. ABD arabuluculuğunda yürütülen görüşmeler sonucunda iki ülke, Doğu Akdeniz'deki hidrokarbon kaynaklarının paylaşımına ilişkin temel bir mutabakata ulaştı. Anlaşma, Kariş sahası başta olmak üzere tartışmalı bölgelerdeki doğal gaz arama faaliyetlerine ilişkin hukuki zemin oluşturuyor. İsrail Başbakanı Yair Lapid, anlaşmanın İsrail'in güvenlik çıkarlarını koruduğunu ve bölgesel istikrara katkı sağlayacağını ifade etti. Lübnanlı yetkililer ise anlaşmanın ülkenin ekonomik krizini hafifletmeye yardımcı olabileceğini belirtti. Tarafların anlaşmayı onaylaması için parlamento süreçlerinin tamamlanması bekleniyor.
Deniz Sınırı Anlaşmazlığının Arka Planı
İsrail ile Lübnan arasındaki deniz sınırı anlaşmazlığı, 2000'li yılların başında Doğu Akdeniz'de büyük doğal gaz rezervlerinin keşfedilmesiyle alevlendi. İki ülke, yaklaşık 860 kilometrekarelik bir alan üzerinde hak iddia ediyordu. BM himayesinde yürütülen müzakerelerde ABD, arabulucu rolü üstlendi. Tartışmalı bölgede İsrail'in Kariş sahası ile Lübnan'ın Blok 9 ve Blok 4 sahaları yer alıyor. İsrail, Kariş sahasındaki haklarını korurken, Lübnan'ın Blok 9'un bir kısmı üzerindeki iddiasını tanımış oldu. Anlaşma metni, sınır hattının koordinatlarını ve olası gelir paylaşım mekanizmasını içeriyor. Ayrıca anlaşmanın uygulanmasını denetlemek üzere bir komisyon kurulması öngörülüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyutu
Anlaşma, Doğu Akdeniz'deki enerji denkleminde önemli bir değişim yaratabilir. Lübnan, ekonomik krizle boğuşurken doğal gaz gelirlerine umut bağlıyor. İsrail ise Avrupa'ya gaz ihracatını artırmayı hedefliyor. Anlaşmanın Hizbullah'ı da içine alan Lübnan siyasetinde nasıl bir karşılık bulacağı merak ediliyor. Öte yandan, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve Mısır gibi bölge ülkeleri anlaşmayı memnuniyetle karşıladı. Türkiye ise Doğu Akdeniz'deki kendi haklarını ilgilendiren boyutuyla gelişmeleri yakından izliyor. ABD'nin arabuluculuk başarısı, küresel enerji güvenliği ve bölgesel diplomasi açısından örnek teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Doğu Akdeniz'de kıta sahanlığı ve Münhasır Ekonomik Bölge konularında kendi haklarını korumaya odaklanmış durumda. İsrail-Lübnan anlaşması, Türkiye'nin de taraf olduğu bölgesel enerji denkleminde yeni bir parametre oluşturuyor. Anlaşma, Türkiye'nin KKTC ve Libya ile yaptığı deniz yetki alanı mutabakatlarına doğrudan etki etmese de, Doğu Akdeniz'deki enerji işbirliği arayışlarını teşvik edebilir. Türkiye, bölge ülkeleriyle diyaloğunu sürdürerek kendi çıkarlarını dengelemeye çalışacak. Özellikle Mısır ve İsrail ile ilişkilerin normalleşme sürecinde anlaşmanın dolaylı etkileri görülebilir.
