İsrail ile Lübnan arasındaki dolaylı müzakereler, Hizbullah'ın askeri varlığı ve Lübnan'ın egemenliği gibi kritik konuları masaya getiriyor. Ancak analistler, İsrail'in Lübnan'daki Hizbullah'ı tamamen ortadan kaldırma hedefinin gerçekçi olmadığını savunuyor. Lübnanlı siyasi analist Imad Harb, İsrail'le yapılacak herhangi bir müzakereden Lübnan için 'olumlu' bir sonuç çıkmasının zor olduğunu belirtiyor. Harb'a göre, İsrail'in temel amacı Hizbullah'ı etkisiz hale getirmek olsa da, bu hedefe ulaşmak için izlediği strateji, Lübnan'ın iç dinamiklerini ve bölgesel denklemi göz ardı ediyor.
Gelişmenin Arka Planı: Müzakerelerin Tarihçesi ve Tarafların Pozisyonları
İsrail ve Lübnan arasındaki dolaylı görüşmeler, 2022 yılında ABD ve Fransa'nın arabuluculuğunda başlamıştı. Görüşmelerin ana gündem maddesi, İsrail ile Lübnan arasındaki deniz sınırının belirlenmesi ve doğal gaz kaynaklarının paylaşımıydı. Ancak zamanla Hizbullah'ın askeri varlığı, silah bırakması ve Lübnan'da siyasi etkisinin sınırlandırılması gibi konular da masaya geldi. İsrail, Hizbullah'ın 2006 savaşından bu yana askeri kapasitesini önemli ölçüde artırdığını ve İran'ın bölgedeki nüfuzunun bir aracı haline geldiğini iddia ediyor. Tel Aviv yönetimi, Hizbullah'ın varlığını Lübnan egemenliğine bir tehdit olarak görüyor ve bu örgütün tamamen silahsızlandırılmasını talep ediyor.
Öte yandan Lübnan hükümeti, Hizbullah'ın siyasi ve askeri gücü karşısında zayıf bir konumda. Ülkede 2020'den bu yana süren ekonomik kriz, siyasi kilitlenmeler ve 2023'teki cumhurbaşkanlığı seçimindeki belirsizlik, Beyrut'un İsrail'le müzakere masasında elini zayıflatıyor. Hizbullah ise herhangi bir silah bırakma çağrısını reddediyor ve örgütün varlığını İsrail işgaline karşı bir savunma mekanizması olarak meşrulaştırıyor. Lübnan'ın güneyindeki Şii nüfus arasında güçlü bir taban desteğine sahip olan Hizbullah, Lübnan ordusundan daha donanımlı ve disiplinli bir yapı olarak öne çıkıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran-İsrail Rekabeti ve Uluslararası Aktörler
Hizbullah sorunu, sadece İsrail-Lübnan ikili ilişkilerinin değil, aynı zamanda İran ile İsrail arasındaki bölgesel güç mücadelesinin de bir parçası. İran, Hizbullah'ı en önemli vekil gücü olarak görüyor ve Lübnan'daki varlığını, İsrail'e karşı caydırıcılık unsuru olarak kullanıyor. Tahran, Hizbullah'ın silah bırakması durumunda İsrail karşısında stratejik bir avantaj kaybedeceğinin farkında. Bu nedenle İran, Hizbullah'ın askeri kapasitesini koruması yönünde baskı yapıyor. Öte yandan ABD, İsrail'in en önemli müttefiki olarak Hizbullah'ın silahsızlandırılması çağrısını destekliyor, ancak doğrudan askeri müdahaleye sıcak bakmıyor. Fransa ise Lübnan'la tarihi bağları nedeniyle müzakerelerde arabulucu rolü oynuyor.
Bölgesel düzeyde, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Sünni Arap ülkeleri, Hizbullah'ın Şii ekseninin bir parçası olmasından endişe duyuyor. Ancak bu ülkeler, İran'la rekabetlerini yönetmek ve Yemen, Suriye gibi diğer sahalara odaklanmak için Lübnan dosyasını ikinci plana attı. İsrail'in Hizbullah'ı tamamen ortadan kaldırma hedefi, askeri olarak mümkün olsa bile, siyasi ve diplomatik açıdan büyük riskler taşıyor. Olası bir çatışma, Lübnan'ı yeniden iç savaşa sürükleyebilir ve bölgesel bir yangına dönüşebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Lübnan'daki istikrarı yakından takip ediyor çünkü bu, Doğu Akdeniz'deki güç dengelerini ve Türkiye'nin bölgedeki enerji politikalarını etkileyebilir. İsrail-Hizbullah çatışmasının tırmanması, Türkiye'nin Lübnan'daki Türkmen varlığı ve Filistin davasına verdiği destek açısından hassas bir nokta. Ayrıca, Hizbullah'ın zayıflaması İran'ın bölgesel nüfuzunu azaltabilir, bu da Türkiye'nin Suriye ve Irak'ta karşı karşıya olduğu İran destekli milisler üzerinde dolaylı etkiler yaratabilir. Ancak Türkiye, İsrail'in bölgede tek taraflı askeri hamlelerine mesafeli yaklaşıyor ve diplomatik çözümden yana. Bu nedenle Ankara, müzakerelerde ılımlı bir pozisyon alarak hem Lübnan'ın egemenliğini hem de bölgesel istikrarı korumayı hedefliyor.
