İsrail, İran’ın nükleer programı ve bölgesel nüfuzuna karşı yürüttüğü stratejiyi, Washington’un son diplomatik girişimleri ışığında yeniden gözden geçiriyor. Middle East Eye’ın aktardığına göre, İsrail güvenlik kabinesi, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve bölgesel milisler aracılığıyla genişleyen etkisine karşı kapsamlı bir askeri ve istihbari değerlendirme yapıyor. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın, Tahran’la yeni bir anlaşma zeminini yoklamak üzere kıdemli diplomatlarını bölgeye göndermesi, İsrail’de hem endişe hem de fırsat penceresi olarak görülüyor.
Gelişmenin Arka Planı: Nükleer Müzakereler ve Bölgesel Rekabet
ABD ile İran arasında dolaylı yollardan yürütülen görüşmeler, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı’nın (KOEP) yeniden canlandırılmasına yönelik sonuçsuz kalan çabaların ardından yeniden ivme kazanmıştı. Batılı istihbarat kaynakları, İran’ın yüzde 60 saflıkta uranyum zenginleştirdiğini ve bu oranın silah yapımına oldukça yakın olduğunu belirtiyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, uzun süredir İran’ın nükleer silah elde etmesine izin vermeyeceklerini ve gerekirse askeri seçenekleri masada tutacaklarını vurguluyor. Ancak Washington’un diplomatik bir çözüm için ısrarı, Tel Aviv’in tek taraflı operasyon ihtimalini sınırlıyor.
İran’ın Yemen’deki Husilere, Lübnan’daki Hizbullah’a ve Suriye’deki çeşitli gruplara verdiği destek, İsrail’in kuzey sınırlarında güvenlik kaygılarını artırıyor. Netanyahu hükümeti, bu grupların İran tarafından finanse edildiğini ve İsrail’e yönelik tehdit oluşturduğunu savunuyor. Özellikle Hizbullah’ın hassas güdümlü füzelerle donatılması, İsrail savunma sistemleri için ciddi bir sınav niteliği taşıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Diplomasi Gerilimi Düşürebilir mi?
ABD’nin arabuluculuğu, sadece nükleer dosyayı değil, aynı zamanda bölgesel istikrarı da kapsıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran’la doğrudan çatışma riskini azaltmak istiyor. Bu ülkeler, İran’la ilişkilerini normalleştirme eğilimindeyken, İsrail’in sert tutumu bazen Washington için bir engel teşkil ediyor. Analistler, İran’ın nükleer müzakerelerde esneklik göstermesi halinde bölgesel bir yumuşama yaşanabileceğini, ancak İsrail’in güvenlik garantileri talep ettiğini belirtiyor.
Rusya ve Çin’in İran’la enerji ve savunma alanında işbirliği, Batılı baskıyı azaltıyor. Moskova’nın, İran’a savaş uçağı ve füze savunma sistemi tedarik etme olasılığı, İsrail’in hava üstünlüğünü tehdit edebilir. Bu nedenle Tel Aviv, Washington’dan daha sıkı yaptırımlar ve askeri destek talep ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve İsrail arasındaki gerilimden doğrudan etkileniyor. Ankara, İran’ın nükleer programına karşı nükleer silahsız bir Ortadoğu idealini savunurken, Tahran’la enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürüyor. İsrail’le ise son yıllarda enerji işbirliği ve istihbarat paylaşımı artmış durumda. Eğer ABD-İran görüşmeleri başarısız olur ve bölgede askeri bir çatışma çıkarsa, Türkiye, sığınmacı akını ve ekonomik yaptırımların etkisiyle zor durumda kalabilir. Bu nedenle Ankara, diplomatik çözümü destekliyor ve her iki tarafla da diyaloğunu koruyarak denge politikası izliyor.
