İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), 17 Mart 2025 Pazartesi günü İran'ın güneybatısındaki Huzistan eyaletinde bulunan Mahşehr Petrokimya Kompleksi'ne (MPC) yönelik bir hava saldırısı gerçekleştirdiğini duyurdu. Saldırıya ait olduğu belirtilen görüntülerde, tesisten büyük siyah duman bulutlarının yükseldiği görülüyor. IDF, operasyonun İran'ın nükleer programını destekleyen kimyasal üretim tesislerini hedef aldığını açıkladı. Bölgedeki yerel kaynaklar ise en az 12 patlama sesi duyulduğunu ve yangının kontrol altına alınamadığını bildirdi.
Hedef alınan tesis ve stratejik önemi
Mahşehr Petrokimya Kompleksi, İran'ın en büyük petrokimya tesislerinden biri olarak biliniyor. Tesis, yıllık 3 milyon ton etilen, 1,5 milyon ton polietilen ve çeşitli kimyasal maddeler üretiyor. Batılı istihbarat kaynaklarına göre, tesisin bir bölümü İran'ın nükleer programında kullanılan santrifüjlerin soğutulması için gerekli olan özel kimyasalların üretimine ayrılmış durumda. Ayrıca, tesisin İran Devrim Muhafızları'na bağlı Khatam al-Anbiya inşaat şirketi tarafından işletildiği iddia ediliyor. Saldırıda, tesisin ham madde depolarının vurulduğu ve bunun sonucunda büyük bir çevre felaketi yaşandığı belirtiliyor. İranlı yetkililer, henüz resmi bir açıklama yapmazken, Devrim Muhafızları'nın bölgede yoğun güvenlik önlemleri aldığı bildiriliyor.
Bu saldırı, İsrail'in İran'ın nükleer programına yönelik son dönemdeki en kapsamlı operasyonlarından biri olarak değerlendiriliyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, daha önce yaptığı açıklamalarda İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesini artırmasına izin vermeyeceklerini ve gerektiğinde askeri seçenekleri kullanacaklarını belirtmişti. Saldırı, İran'ın nükleer müzakerelerdeki tutumunu sertleştirebileceği gibi, bölgedeki vekalet savaşlarını da tırmandırma potansiyeli taşıyor. İsrail'in bu operasyonla, İran'ın nükleer faaliyetlerini kısa vadede yavaşlatmayı hedeflediği düşünülüyor.
Bölgesel ve küresel yansımaları
Olay, bölgede tansiyonun yeniden yükselmesine neden oldu. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, saldırıyla ilgili bilgi sahibi olmadıklarını ancak İsrail'in meşru müdafaa hakkını desteklediklerini belirtti. Rusya Dışişleri Bakanlığı ise saldırıyı kınayarak, bunun bölgesel istikrarı tehdit ettiğini ve tüm tarafları itidal çağrısında bulundu. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, çatışmanın yayılmasından endişe ettiklerini ancak doğrudan bir yorum yapmaktan kaçındılar. Petrol fiyatları, saldırı haberinin ardından %3 oranında yükseldi. Analistler, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini yeniden gündeme getirebileceği uyarısında bulunuyor.
Bu saldırı, aynı zamanda İsrail-İran arasındaki gölge savaşın yeni bir aşamaya girdiğini gösteriyor. Son aylarda İsrail'in İran'ın nükleer tesislerine yönelik siber saldırıları ve İran'ın Suriye'deki varlığına yönelik hava operasyonları artmıştı. Ancak bu, İsrail'in İran topraklarına yönelik ilk doğrudan hava saldırısı olarak kayıtlara geçti. İran'ın misilleme yapması halinde, çatışmanın Lübnan ve Gazze'ye de sıçramasından endişe ediliyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin acil toplanması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin iki komşusu olan İran ve Irak'la olan ilişkilerini doğrudan etkileyebilir. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan karşılamaktadır ve bu tür bir çatışma enerji arz güvenliğini tehdit edebilir. Ayrıca, Türkiye'nin terörle mücadelede iş birliği yaptığı İran'da istikrarsızlık, sınır güvenliğini de olumsuz etkileyebilir. Bölgesel bir yangının Türkiye'yi de içine çekme riskine karşı, Ankara'nın hem NATO müttefiki İsrail hem de İran ile dengeli bir diplomasi yürütmesi gerekmektedir. Özellikle, Türkiye'nin enerji koridorlarındaki rolü ve Suriye'deki angajmanı göz önüne alındığında, bu çatışmanın yayılmasını önlemek Türkiye'nin öncelikli çıkarları arasında yer almaktadır.
