İsrail yönetimi, uluslararası kamuoyunda büyük tepki çeken ve insan hakları örgütlerince "zorla göç" olarak nitelendirilen planına yeni bir isim verdi. İsrail Kanal 13'ün haberine göre, siyasi ve güvenlik yetkilileri, Gazze Şeridi'ndeki Filistinlilerin bölgeden çıkarılmasına yönelik planın adını "gönüllü göç" ifadesinden "Serbest Dolaşım Planı" olarak değiştirdi. Bu isim değişikliği, uluslararası toplumdan gelen yoğun endişe ve eleştirilerin ardından geldi.
Habere göre, İsrailli yetkililerin bu hamlesi, özellikle Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve bazı Arap ülkelerinden gelen, söz konusu planın uluslararası hukuka aykırı olduğu ve etnik temizlik anlamına gelebileceği yönündeki uyarıları bertaraf etmeyi amaçlıyor. Kanal 13'te yer alan haberde, ismi verilmeyen kaynaklar, yeni adlandırmanın planın içeriğini değiştirmediğini ancak kamuoyu algısını yönetmek için yapıldığını belirtti.
Gelişmenin arka planı: Gönüllü göçten serbest dolaşıma
İsrail'in Gazze'ye yönelik "gönüllü göç" planı ilk olarak 2023 sonunda gündeme gelmişti. Plan, Gazze Şeridi'ndeki Filistinlilerin üçüncü ülkelere yerleştirilmesini öngörüyordu. Yetkililer, bunun gönüllülük esasına dayandığını ve uluslararası toplumun desteğiyle yürütüleceğini savunuyordu. Ancak eleştirmenler, kuşatma altındaki Gazze'de yaşam koşullarının dayanılmaz hale getirilmesiyle birlikte bu tür bir "gönüllülüğün" anlamını yitirdiğini belirterek, planın fiilen zorla tahliye anlamına geldiğini ifade etti.
Eleştirilerin odağında, İsrail'in Gazze'ye yönelik askeri operasyonları ve insani yardım girişine uyguladığı kısıtlamalar yer alıyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, çatışmalar nedeniyle Gazze nüfusunun yüzde 85'inden fazlası yerinden edilmiş durumda. Bu ortamda İsrail'in "gönüllü göç" planı, uluslararası toplumda "zorla yerinden etme" girişimi olarak yorumlanıyor.
İsrail'in planı yeniden markalaştırması, başta ABD olmak üzere müttefiklerinin de aralarında bulunduğu bazı ülkelerden gelen rahatsızlığı gidermeye yönelik bir adım olarak değerlendiriliyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, daha önce yaptığı açıklamada, Filistinlilerin Gazze'den zorla çıkarılmasına karşı olduklarını belirtmişti.
Bölgesel ve küresel boyut: İnsan hakları ve hukuki tartışmalar
İsrail'in bu planı, uluslararası hukuk açısından da ciddi tartışmaları beraberinde getiriyor. Cenevre Sözleşmeleri'ne göre, işgalci güç, işgal altındaki topraklarda yaşayan sivilleri zorla yerinden edemez. İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşlar, İsrail'in Gazze'deki eylemlerini "apartheid" ve "etnik temizlik" olarak nitelendiren raporlar yayımlamış durumda.
Filistin yönetimi ve Hamas, planı şiddetle reddediyor. Filistin Devlet Başkanlığı Sözcüsü Nebil Ebu Rudeineh, yaptığı açıklamada, "Filistin halkı topraklarına bağlıdır ve hiçbir güç onları vatanlarından koparamaz" ifadelerini kullandı. Mısır ve Ürdün de, Filistinlilerin topraklarından zorla çıkarılmasına karşı olduklarını, bunun bölgesel istikrarı tehdit edeceğini belirtti.
Öte yandan, İsrail içinde de plana yönelik eleştiriler var. Bazı İsrailli insan hakları örgütleri, hükümeti uluslararası hukuku ihlal etmekle suçlarken, bir kısım siyasetçi de planın İsrail'in uluslararası itibarına zarar vereceğini savunuyor. İsrail'in eski Dışişleri Bakanı Yair Lapid, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Bu plan İsrail'i bir suç devleti konumuna düşürür" dedi.
Planın hayata geçirilmesi durumunda, sadece Filistinliler değil, bölgedeki diğer ülkeler de etkilenecek. Mısır ve Ürdün gibi komşu ülkeler, olası bir mülteci akınına karşı hazırlıklı olmak zorunda kalacak. Ayrıca, planın İsrail-Filistin çatışmasının çözümüne yönelik iki devletli çözüm vizyonunu da baltalayacağı endişesi dile getiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, başından beri İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırılarını ve Filistinlilerin topraklarından zorla çıkarılmasını şiddetle kınamaktadır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İsrail'i "çocuk katili" olarak nitelendirirken, Türkiye Filistin davasına verdiği desteği sürdürmektedir. Bu plan, Türkiye'nin bölgedeki insani duruma müdahale çabalarını da etkileyebilir; zira Gazze'ye insani yardımların ulaştırılmasında Türkiye aktif rol oynamaktadır. Ayrıca, planın uygulanması halinde bölgesel istikrarsızlık artacak ve bu durum Türkiye'nin güvenliğini de doğrudan etkileyecektir. Türkiye, uluslararası hukukun üstünlüğünü savunarak Filistinlilerin haklarını korumaya yönelik diplomatik girişimlerini sürdürmektedir.
