İsrail savunma firmaları ve bir resmi heyet, Fas'ın Marakeş kentinde düzenlenen Marrakech Airshow'a katıldı. İsrail Savunma Bakanlığı, bunun İbrahim Anlaşmaları'nın imzalanmasından bu yana İsrail'in Fas'taki savunma fuarına ilk resmi katılımı olduğunu duyurdu. Fuar, 27-30 Ekim 2022 tarihlerinde gerçekleşti ve İsrail firmaları, ülkenin savunma sanayisini temsilen önemli bir varlık gösterdi. Bu katılım, 2020'de Fas ile İsrail arasında normalleşme sürecinin bir parçası olarak atılan adımların somut bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı
İbrahim Anlaşmaları, 2020 yılında İsrail ile Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Sudan ve Fas arasında imzalanan normalleşme anlaşmalarıdır. Fas, Aralık 2020'de İsrail ile diplomatik ilişkileri yeniden tesis etme konusunda anlaşmaya varmıştı. Bu anlaşma çerçevesinde iki ülke arasında ekonomik, kültürel ve güvenlik alanlarında işbirliği öngörülüyordu. Marakeş Havacılık Fuarı, 2022 yılında pandemi sonrası ilk kez düzenlenen büyük ölçekli bir etkinlik olarak dikkat çekti.
İsrail Savunma Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Bu, İbrahim Anlaşmaları'nın imzalanmasından bu yana İsrail'in Fas'ta düzenlenen savunma fuarına ilk resmi katılımıdır" denildi. Açıklamada ayrıca, İsrail firmalarının fuarda insansız hava araçları, hava savunma sistemleri ve diğer savunma teknolojilerini sergilediği belirtildi. İsrail heyeti, Faslı yetkililer ve diğer ülke temsilcileriyle ikili görüşmeler gerçekleştirdi.
Fas, Afrika kıtasının önemli savunma pazarlarından biri olarak görülüyor. Ülke, son yıllarda savunma harcamalarını artırarak modernizasyon çalışmalarına hız verdi. İsrail'in fuara katılımı, iki ülke arasındaki savunma işbirliğinin derinleşmesi açısından bir kilometre taşı olarak nitelendiriliyor. İsrail firmaları, fuarda özellikle İHA'lar ve elektronik harp sistemleriyle ilgi gördü.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İsrail'in Fas'taki savunma fuarına katılımı, Kuzey Afrika ve Orta Doğu'daki jeopolitik dengeler açısından önemli bir gösterge. İbrahim Anlaşmaları, Arap-İsrail ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak kabul ediliyor. Fas, bu anlaşmalar sonrası İsrail ile ilişkilerini askeri ve istihbarat alanlarında da geliştirmeye başladı. İki ülke arasında 2021'de bir savunma anlaşması imzalandığı ve karşılıklı askeri ziyaretlerin yapıldığı biliniyor.
İsrail'in Afrika'daki savunma pazarına girişi, bölgesel rekabeti de beraberinde getiriyor. Çin, Türkiye, ABD ve Avrupa ülkeleri de Afrika savunma pazarında etkin. İsrail'in Fas üzerinden Afrika'ya açılması, bu rekabette yeni bir denge unsuru oluşturabilir. Ayrıca, İsrail'in Fas ile savunma işbirliği, İran'ın bölgedeki etkisine karşı bir denge olarak da yorumlanıyor.
Uluslararası ilişkiler uzmanları, bu gelişmenin İbrahim Anlaşmaları'nın savunma boyutunun somutlaşması anlamına geldiğini belirtiyor. Fas'ın, İsrail ile savunma işbirliğini derinleştirmesi, diğer Arap ülkeleri için de bir örnek teşkil edebilir. Ancak, Filistin meselesi ve bölgesel kamuoyu baskısı, bu tür işbirliklerinin önündeki en büyük engeller olarak duruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail'in Fas'taki savunma fuarına katılımı, Türkiye'nin Kuzey Afrika ve Doğu Akdeniz'deki stratejik çıkarları açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişmedir. Türkiye, Fas ile köklü tarihi ve kültürel bağlara sahip olup, son yıllarda savunma sanayii alanında da önemli işbirlikleri geliştirmiştir. İsrail'in bölgede artan savunma nüfuzu, Türkiye'nin rekabet gücünü zorlayabilir. Ayrıca, İbrahim Anlaşmaları sonrası İsrail'in Müslüman ülkelerle askeri işbirliğini derinleştirmesi, Türkiye'nin bölgesel denklemdeki konumunu yeniden değerlendirmesini gerektirebilir. Türkiye'nin, savunma sanayiindeki yerli ve milli üretim kapasitesiyle bu rekabette öne çıkması bekleniyor.
