İsrail ve Fas, karşılıklı olarak büyükelçilikler açma ve diplomatik ilişkilerini büyükelçilik düzeyine çıkarma konusunda anlaşmaya vardı. Taraflar ayrıca hava seyahatini genişletme ve doğrudan ticari uçuşları yeniden başlatma kararı aldı. Bu adım, 2020 yılında ABD'nin arabuluculuğuyla imzalanan ve iki ülke arasındaki ilişkilerin normalleşmesini sağlayan anlaşmanın ardından gelen en somut gelişme olarak değerlendiriliyor.
Diplomatik İlişkilerin Arka Planı
İsrail ile Fas arasındaki ilişkiler, 2020 yılında dönemin ABD Başkanı Donald Trump'ın arabuluculuğuyla sağlanan normalleşme anlaşmasıyla yeni bir döneme girmişti. Bu anlaşma kapsamında Fas, İsrail ile diplomatik ilişkilerini yeniden tesis etmiş, ancak o dönemde karşılıklı büyükelçiliklerin açılması zaman almıştı. İki ülke arasındaki bağlar tarihsel olarak güçlü olup, Fas'ta önemli bir Yahudi toplumu bulunmaktadır. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Fas Dışişleri Bakanı Nasser Bourita'nın yaptığı görüşmeler sonucunda varılan mutabakat, ilişkilerin kurumsal bir çerçeveye oturtulmasını hedefliyor. Anlaşma kapsamında Tel Aviv ve Rabat'ta karşılıklı büyükelçilikler açılacak. Ayrıca iki ülke arasındaki doğrudan ticari uçuşların yeniden başlatılması ve mevcut hava seyahati anlaşmalarının genişletilmesi kararlaştırıldı. Bu adımlar, ekonomik ve kültürel ilişkilerin yanı sıra turizm ve iş dünyası bağlantılarını da güçlendirecek.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İsrail'in Fas ile ilişkilerini büyükelçilik düzeyine çıkarması, İsrail'in Arap ve Müslüman dünyasıyla entegrasyon çabalarının bir parçası olarak görülüyor. 2020'de imzalanan İbrahim Anlaşmaları çerçevesinde BAE, Bahreyn ve Sudan gibi ülkelerle ilişkilerini normalleştiren İsrail, Fas ile de bu süreci derinleştiriyor. Fas, Kuzey Afrika'da stratejik bir konuma sahip olup, Arap Mağrip Birliği'nin önemli bir üyesidir. İsrail-Fas yakınlaşması, bölgede İran'ın etkisine karşı bir denge unsuru olarak da yorumlanıyor. Öte yandan, bu gelişme Filistin meselesini gölgeleyebileceği endişesiyle bazı çevrelerce eleştiriliyor. Ancak her iki ülke de anlaşmanın bölgesel istikrara katkı sağlayacağını savunuyor. ABD yönetimi de süreci desteklediğini açıklamış durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail'in Fas ile diplomatik ilişkilerini güçlendirmesi, Türkiye'nin Kuzey Afrika ve Doğu Akdeniz'deki dengeleri açısından önem taşıyor. Türkiye, Fas ile tarihsel ve kültürel bağlara sahip olup, bölgede İsrail'in artan etkinliğini yakından izliyor. Bu gelişme, Türkiye'nin İsrail ile ilişkilerini normalleştirme çabalarına paralel olarak, Akdeniz'deki güç dengelerini etkileyebilir. Ayrıca, doğrudan uçuşların başlaması, Türk hava sahasını kullanan uçuş rotalarını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, Filistin davasına verdiği destekle bilinirken, İsrail'in bölgede daha fazla ülkeyle ilişki kurması, Ankara'nın diplomatik manevra alanını daraltabilir. Ekonomik açıdan ise, Fas pazarında İsrail ile rekabet eden Türk şirketleri için yeni bir dinamik oluşabilir.
