İsrail Güvenlik Kabinesi, işgal altındaki Batı Şeria'da yeni bir yasa dışı yerleşim biriminin kurulmasına onay verdi. Karar, uluslararası hukuka ve Birleşmiş Milletler kararlarına açıkça aykırı olmasına rağmen, Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki aşırı sağcı koalisyon hükümetinin yerleşim politikalarını sürdürme kararlılığını gösteriyor. İsrail Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, yaptığı açıklamada, Netanyahu hükümetinin Aralık 2022'de göreve gelmesinden bu yana 104 yasa dışı yerleşim ve 160 izinsiz tarım alanının resmi olarak onaylandığını bildirdi. Bu karar, Filistin yönetimi ve birçok ülke tarafından sert bir şekilde kınandı.
Gelişmenin arka planı
İsrail'in 1967'den bu yana işgal altında tuttuğu Batı Şeria'da 500 binden fazla Yahudi yerleşimci yaşıyor. Uluslararası toplum, bu yerleşimleri yasa dışı kabul ediyor ve iki devletli çözümün önündeki en büyük engel olarak görüyor. Netanyahu'nun koalisyon hükümetinde yer alan Dini Siyonizm ve Yahudi Gücü gibi aşırı sağ partiler, yerleşimlerin genişletilmesini ve ilhakı açıkça savunuyor. Smotrich'in açıklaması, işgal altındaki topraklarda yeni yerleşimlerin inşasının hız kesmeden devam ettiğini ortaya koydu. Bu yılın başında hükümet, daha önce izinsiz olarak inşa edilmiş 9 yerleşim birimini yasallaştırmış ve 4 bin 700 yeni konut için ihale açmıştı. Filistin yönetimi, kararı "apartheid rejiminin bir parçası" olarak nitelendirirken, Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) yetkilileri, uluslararası toplumu harekete geçmeye çağırdı. Avrupa Birliği ve ABD, geleneksel olarak yerleşimleri kınasa da, etkili bir yaptırım uygulamaktan kaçınıyor. Trump döneminde izlenen politikalardan farklı olarak Biden yönetimi, yerleşimleri resmen kınamakla birlikte, Netanyahu hükümetine karşı somut adımlar atmaktan çekiniyor. Bu durum, İsrail'in yerleşim politikalarını daha da cesaretlendiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Batı Şeria'daki yeni yerleşim kararı, sadece Filistin-İsrail çatışmasını değil, aynı zamanda tüm Ortadoğu dengelerini etkiliyor. Suudi Arabistan'ın İsrail ile normalleşme sürecini askıya alması, Filistin meselesinin bölgesel bir kırılma noktası olduğunu teyit ediyor. Ürdün, Mısır ve Körfez ülkeleri, yerleşimlerin genişlemesini "krizin tırmanması" olarak değerlendiriyor. Birleşmiş Milletler (BM) verilerine göre, 2023 yılında Batı Şeria'da işgal güçlerinin ve yerleşimcilerin şiddeti sonucu 500'den fazla Filistinli hayatını kaybetti; bu, son 20 yılın en yüksek rakamı. Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) geçen yıl işgali hukuka aykırı bulan danışma görüşü, bağlayıcı olmaktan uzak kaldı. Güney Afrika'nın Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) yaptığı soykırım başvurusu ise hukuki bir zeminde devam ediyor. Analistler, İsrail'in bu kararının, Gazze savaşı sonrası Filistin direnişini bastırma ve Batı Şeria'yı fiilen ilhak etme stratejisinin bir parçası olduğunu belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasını uzun süredir desteklese de, İsrail ile ticari ilişkilerini sürdürüyor. Batı Şeria'daki bu yeni yerleşim kararı, Ankara'nın bölgede nüfuzunu korumak için daha etkin bir siyaset izlemesini gerektiriyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın sert söylemlerine rağmen, Türkiye'nin İsrail'e yönelik somut yaptırımları sınırlı kaldı. Ancak bu karar, AK Parti tabanında ve kamuoyunda Filistin'e verilen desteği artırabilir. Türkiye'nin, İsrail ile enerji işbirliği ve normalize ticaret ilişkileri arasında denge kurması gerekiyor. Eğer uluslararası toplumun baskısı artarsa, Ankara da İsrail'i kınama yönünde daha somut adımlar atmak zorunda kalabilir. Aksi halde Türkiye, bölgesel bir aktör olarak Filistin meselesindeki meşruiyetini sorgulatabilir.
