İsrail yönetiminin, Mescid-i Aksa yerleşkesi içindeki tesisleri planlı bir şekilde boşaltarak Kudüs İslami Vakfı'nın (Waqf) bölgedeki otoritesini zayıflattığı bildirildi. Bağımsız bir gözlemci örgüt olan "Aksa'yı Koruma İçin Uluslararası Fon" tarafından yayımlanan raporda, İsrail polisi ve belediyesinin ortaklaşa yürüttüğü operasyonlarla Vakfın elindeki depoların, idari ofislerin ve din görevlilerine ait lojmanların boşaltıldığı belirtiliyor. Rapor, bu adımların İsrail'in sivil toplum örgütü olarak faaliyet gösteren Vakfı itibarsızlaştırma ve Filistinlilerin bölge üzerindeki tarihsel nüfuzunu kırma stratejisinin bir parçası olduğunu öne sürüyor. Mescid-i Aksa, İslam dünyası için üçüncü en kutsal mekân olmasının yanı sıra, İsrail-Filistin çatışmasında en hassas tampon bölgelerinden biri olarak kabul ediliyor.
Vakfın yetkisi hedef alınıyor
Rapora göre, İsrail güçleri son bir yıl içinde Aksa yerleşkesi içinde Vakfa ait 12 ayrı tesise el koydu. Bunlar arasında mescit temizlik malzemelerinin saklandığı depolar, müezzinlerin dinlenme odaları ve tarihi kapıların bakım atölyeleri bulunuyor. Gözlemci örgüt, bu alanların boşaltılmasıyla Vakfın sembolik varlığının yanı sıra fiili kontrol kapasitesinin de daraltıldığını vurguluyor. 1967 savaşından bu yana Mescid-i Aksa ve çevresinin idaresi, Ürdün himayesi altındaki Kudüs Vakfı'na emanet edilmiş durumda. Ancak İsrail, özellikle 2000'li yıllardan sonra Vakfın yetki alanını kademeli olarak daraltmış, Aksa'nın hem üstündeki güvenlik denetimini hem de yer altındaki arkeolojik kazıları kendi kontrolüne geçirmişti. Uzmanlar, son tesis boşaltmalarının bu sürecin en somut adımı olduğunu ifade ediyor.
Bölgesel boyut ve uluslararası tepkiler
Aksa'daki statüko değişiklikleri, yalnızca Filistin-İsrail ekseninde değil, tüm İslam dünyasında hassasiyet yaratıyor. Ürdün Kralı II. Abdullah, defalarca Vakfın yetkisinin korunması gerektiğini vurgulamış, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri de Aksa'nın statüsüne saygı duyulması çağrıları yapmıştı. Ancak gözlemci örgüt, uluslararası toplumun bu konudaki tepkilerinin genellikle sözlü kınama ile sınırlı kaldığına dikkat çekiyor. BM Güvenlik Konseyi'nin konuyla ilgili bağlayıcı bir kararı bulunmazken, ABD yönetiminin de İsrail'in güvenlik gerekçeleriyle bu adımları meşrulaştırdığı belirtiliyor. Rapor, eğer Vakfın yetkisi tamamen ortadan kalkarsa, Aksa'daki mevcut hassas dengenin bozulacağını ve bunun bölgesel bir krize dönüşebileceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarihsel ve dini bağları nedeniyle Mescid-i Aksa'nın statüsünü yakından takip ediyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, defalarca Aksa'ya yönelik her türlü müdahaleyi kınamış ve Kudüs'ün İslam kimliğinin korunması gerektiğini vurgulamıştır. Bu gelişme, Türkiye'nin Filistin davasına verdiği desteği yeniden hatırlatırken, İsrail ile son dönemde normalleşme çabaları yürüten Türk diplomasisi için hassas bir denge unsuru oluşturmaktadır. Ankara, Vakfın yetkisinin zayıflatılmasını kabul edilemez bulmakla birlikte, bu konuda tek başına somut bir adım atmakta zorlanabilir. Ancak Türkiye, İslam İşbirliği Teşkilatı ve Birleşmiş Milletler nezdinde konuyu gündemde tutarak diplomatik baskıyı artırabilir. Bölgesel istikrar açısından, Aksa'daki statüko değişikliklerinin büyük çaplı bir çatışmayı tetikleme potansiyeli, Türkiye'nin itidalli ve angaje bir politika izlemesini gerektiriyor.
