İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri, iki ülke arasındaki askeri ve güvenlik işbirliğini yeniden tanımlayacak yeni bir mutabakat zaptı (MoU) için resmi müzakerelere başladı. Washington yönetimi, mevcut anlaşmanın 2028'de sona ermesinin ardından yürürlüğe girecek yeni çerçevenin, geleneksel askeri yardım modelinden uzaklaşarak ticaret ve teknoloji odaklı bir ortaklığa dönüşeceğini sinyalini verdi. İsrail Başbakanlık Ofisi'nden yapılan açıklamada, müzakerelerin 'karşılıklı güvenlik çıkarlarını güçlendirmeyi' hedeflediği belirtilirken, ABD Dışişleri Bakanlığı da görüşmelerin 'stratejik ortaklığın derinleştirilmesi' açısından kritik olduğunu vurguladı.
Gelişmenin arka planı
ABD, İsrail'e yıllık yaklaşık 3,8 milyar dolar askeri yardım sağlayan en büyük dış yardım alıcısı konumunda. Mevcut 10 yıllık MoU, 2016'da imzalanmıştı ve 2028'e kadar geçerli. Ancak Biden yönetimi, Orta Doğu'daki jeopolitik dengelerin değişmesi ve İsrail ekonomisinin gelişmesiyle birlikte, yardım odaklı modelin yerini daha 'modern' bir işbirliği anlayışına bırakması gerektiğini savunuyor. Yeni çerçevede, savunma teknolojileri ortak geliştirme, siber güvenlik işbirliği ve enerji ortaklıkları gibi unsurlar öne çıkacak. İsrail tarafı ise, yardımların azaltılmasına sıcak bakmadığını ancak müzakere masasına 'açık fikirli' oturduğunu belirtiyor. Uzmanlar, bu yeni modelin İsrail'in ABD'ye olan bağımlılığını azaltabileceği gibi, iki ülke arasındaki ticari ilişkileri de derinleştirebileceğini ifade ediyor.
Müzakerelerin başlaması, İsrail'in Gazze savaşı sonrası uluslararası alanda artan baskılarla karşı karşıya olduğu bir döneme denk geldi. Özellikle Batılı ülkelerde İsrail'e yönelik silah ambargosu talepleri yükselirken, Washington'un yeni çerçevede yardım miktarını düşürmesi, Tel Aviv'in 'güvenlik garantileri' konusunda endişelenmesine yol açıyor. Ancak ABD'li yetkililer, bu değişimin İsrail'in askeri üstünlüğünü zayıflatmayacağını, aksine daha teknolojik bir ortaklıkla bölgesel caydırıcılığın artırılacağını savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Yeni güvenlik çerçevesi, sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda Orta Doğu'daki güç dengelerini de etkileme potansiyeli taşıyor. İbrahim Anlaşmaları ile bölgede yeni bir normalleşme dalgası yaşanırken, İsrail'in Körfez ülkeleriyle ilişkilerini derinleştirdiği bir dönemde, ABD-İsrail ortaklığının dönüşümü, bölgesel ittifakları yeniden şekillendirebilir. Özellikle İran tehdidine karşı geliştirilen ortak hava savunma sistemleri ve siber güvenlik altyapısı, yeni çerçevenin kilit unsurları arasında yer alıyor. Ayrıca, ABD'nin Çin ile rekabetinde teknoloji odaklı işbirlikleri önem kazanırken, İsrail'in yapay zeka ve otonom sistemler konusundaki uzmanlığı Washington için stratejik bir değer haline geliyor.
Öte yandan, bu dönüşümün Filistin meselesi üzerindeki etkisi tartışma konusu. Yardımların azaltılması, İsrail üzerinde siyasi bir baskı aracı olarak kullanılabilir mi sorusu gündemde. Ancak ABD yönetimi, yeni çerçevenin 'İsrail'in güvenliğini hiçbir şekilde tehlikeye atmayacağını' vurguluyor.
Avrupa ülkeleri ve Birleşmiş Milletler de gelişmeyi yakından takip ediyor. ABD'nin askeri yardımları kademeli olarak azaltması, Avrupalı müttefiklerin İsrail'e yönelik savunma tedarikinde daha aktif rol üstlenmesine yol açabilir. Bu durum, AB'nin Ortadoğu politikasında daha bağımsız bir çizgi izlemesine katkı sağlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'daki güvenlik dengeleri açısından önemli sinyaller taşıyor. ABD-İsrail ortaklığının ticaret ve teknoloji odaklı bir modele evrilmesi, Türkiye'nin savunma sanayii ihracat stratejilerini de etkileyebilir. Özellikle SİHA ve savunma elektroniği alanında rekabetçi olan Türkiye, yeni çerçeve kapsamında İsrail ile ortak projelerde yer alan ABD'li firmalarla dolaylı rekabete girebilir. Ayrıca, ABD'nin İsrail'e yönelik yardım politikasındaki bu değişiklik, Washington'un bölgedeki askeri angajmanının geleceği hakkında ipuçları veriyor. Türkiye, bu dönüşümü kendi savunma ve dış politika öncelikleriyle uyumlu hale getirmek için diplomatik girişimlerini artırabilir.
