Brexit referandumunun 10. yıl dönümünün yaşandığı bu günlerde, İspanya'nın güneyindeki Turre kasabasında 80 yaşındaki annesinin yanına taşınan Daniel Northover, Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılışının yarattığı en somut sorunlardan birini temsil ediyor: eski gurbetçilerin bakım krizi. Liverpool'dan ayrılarak 4 bin 500 nüfuslu bu küçük Endülüs kasabasına gelen Northover, annesi gibi on binlerce yaşlı İngiliz vatandaşının artık sağlık ve sosyal hizmetlere eskisi gibi kolayca erişemediğini söylüyor. Brexit öncesinde AB vatandaşı statüsünde olan bu kişiler, serbest dolaşım ve sağlık hizmetlerinden eşit yararlanma gibi haklara sahipti; ancak şimdi her adımda bürokratik engeller ve yüksek maliyetlerle karşılaşıyorlar.
Gelişmenin arka planı: Brexit sonrası hayat
İspanya, yaklaşık 300 bin kayıtlı İngiliz vatandaşına ev sahipliği yapıyor ve bu sayının yarısından fazlası 65 yaş üstü. Brexit anlaşması, 31 Aralık 2020'den önce İspanya'da ikamet eden İngilizlerin haklarını korumayı amaçlasa da, uygulamada ciddi sorunlar yaşanıyor. Özellikle sağlık sigortası ve oturum izni prosedürleri karmaşık hale gelirken, birçok emekli düşük gelirleri nedeniyle özel sigorta yaptıramıyor. Daniel Northover'ın annesi gibi 80'li yaşlardaki birçok kişi, daha önce AB sağlık kartıyla ücretsiz aldıkları hizmetlere artık erişemiyor. Ayrıca bakım evlerine yerleşmek neredeyse imkansız hale geldi; çünkü kamuya ait tesislerde öncelik İspanyol vatandaşlarına verilirken, özel tesisler ise aylık 2 bin ila 3 bin avro arasında değişen ücretlerle İngiliz emekli maaşlarını zorluyor. Northover, annesinin bakımını üstlenmek için işini bırakmak zorunda kaldığını belirtirken, bu durumun kendisi gibi binlerce aile için geçerli olduğunu vurguluyor.
Brexit sonrası dönemde, İngilizlerin İspanya'da mülk edinmesi ve ikamet etmesi de zorlaştı. 90 günden uzun süre kalmak için oturum izni almak gerekiyor ve bu süreç, maddi kanıtlar ve sağlık sigortası gibi belgelerin sunulmasını içeriyor. Ayrıca çalışma izni olmadan İspanya'da yaşayan emekliler, AB vatandaşlarına tanınan bazı haklardan mahrum kalıyor. İngiliz hükümeti, yurtdışında yaşayan vatandaşları için destek mekanizmaları oluşturmuş olsa da, birçok kişi bu hizmetlere nasıl ulaşacağını bilmiyor. İspanya'nın kırsal bölgelerindeki İngiliz toplulukları, bu durumun özellikle yalnız yaşayan yaşlılar için ciddi bir izolasyon ve sağlık riski yarattığı konusunda uyarıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Göçmen yaşlıların kaderi
İspanya'daki İngiliz emeklilerin yaşadığı sıkıntılar, sadece Brexit'in somut sonuçlarından biri değil, aynı zamanda küresel bir eğilimi de yansıtıyor: uluslararası göçmen yaşlı nüfusun bakımı. Dünya genelinde, emeklilik dönemini farklı bir ülkede geçiren milyonlarca insan bulunuyor. Bu kişiler, geldikleri ülkenin sosyal güvenlik sisteminden yararlanmakta zorlanırken, ev sahibi ülkenin hizmetlerine erişimde de engellerle karşılaşabiliyor. Avrupa Birliği içinde bu sorunlar daha az hissedilirken, Brexit gibi bir ayrılık süreci, bu tür kırılgan grupların ne kadar savunmasız olduğunu gözler önüne seriyor. İspanya hükümeti, İngiliz vatandaşlarına yönelik geçiş dönemi düzenlemeleri yapmış olsa da, uzun vadede bu nüfusun entegrasyonu için daha kapsamlı politikalar geliştirilmesi gerektiği belirtiliyor. Uzmanlar, İspanya'nın sağlık sistemi üzerindeki yükün azaltılması için iki ülke arasında yeni bir anlaşma yapılmasını öneriyor. Aksi takdirde, hem İngiliz emekliler hem de onların aileleri için tablo giderek zorlaşacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yaklaşık 6 milyona yakın vatandaşı yurtdışında yaşayan bir ülke olarak, İspanya'daki İngiliz emeklilerin sorunlarını yakından takip etmelidir. Özellikle Almanya, Fransa, Hollanda gibi ülkelerde yaşayan yaşlı Türk vatandaşları, sağlık ve sosyal hizmetlere erişimde benzer zorluklarla karşılaşabiliyor. Brexit sürecinin yarattığı bu kriz, ülkeler arası anlaşmaların ne kadar kritik olduğunu göstermektedir. Türkiye'nin, AB ve diğer ülkelerle yaptığı sosyal güvenlik anlaşmalarını güncellemesi ve yurtdışındaki yaşlı vatandaşlarına yönelik danışmanlık hizmetlerini artırması, olası bir bakım krizini önleyebilir. Ayrıca bu durum, küresel ölçekte göçmen yaşlıların haklarının korunmasına yönelik uluslararası iş birliğinin önemini bir kez daha vurgulamaktadır.
