İspanya, son yıllarda Avrupa'da yükselen popülist dalgaya karşı koymayı başaran nadir ülkelerden biri oldu. Ülke liderleri, ekonomik bir patlama yaratarak halkın tepkisini önledi. Ancak bu başarının ardında yeni sorunlar beliriyor: aşırı ısınan ekonomi, artan gelir eşitsizliği ve sürdürülemez büyüme modeli. İspanya'nın bu istisnai durumu, diğer Avrupa ülkeleri için bir ders niteliği taşıyor.
Popülist Dalgayı Ekonomiyle Durdurmak
İspanya Başbakanı Pedro Sánchez liderliğindeki koalisyon hükümeti, 2008 mali krizinin ardından gelen kemer sıkma politikalarının yaralarını sarmak için agresif bir ekonomik genişleme programı uyguladı. Turizm, inşaat ve yenilenebilir enerji sektörlerindeki büyüme, işsizliği tarihi düşük seviyelere çekti. 2023 yılında GSYH büyümesi %2.5 olarak gerçekleşti ve bu, Avro Bölgesi ortalamasının üzerinde bir performanstı. Hükümet, AB fonlarını da kullanarak altyapı ve dijital dönüşüme yatırım yaptı. Ancak bu hızlı büyüme, konut fiyatlarında patlamaya ve enflasyonist baskılara yol açtı. Özellikle büyük şehirlerde kira fiyatları kontrolsüz bir şekilde arttı ve genç nüfusun barınma sorunu büyüdü.
Popülist partilerin, özellikle aşırı sağ Vox'un, yükselişi sınırlı kaldı. Bunun temel nedeni, hükümetin sosyal harcamaları artırması ve asgari ücreti yükseltmesiydi. 2023 yılında asgari ücret aylık 1.080 avroya çıkarıldı. Ayrıca, 2022 yılında çıkarılan bir yasayla platform çalışanlarına (örneğin, kuryeler) sigorta ve sosyal güvence sağlandı. Sendikaların güçlü olması ve toplu sözleşme sisteminin işlemesi de işçi sınıfının memnuniyetini artırdı. Ancak bu politikalar bütçe açığını büyüttü; 2023'te kamu borcunun GSYH'ye oranı %113'e ulaştı. Uzmanlar, bu borç yükünün sürdürülemez olduğu konusunda uyarıyor.
Ekonomik Mucizenin Gölgeleri: Enflasyon ve Konut Krizi
İspanya'nın büyüme modeli, büyük ölçüde turizm ve hizmet sektörüne dayanıyor. 2023 yılında 85 milyon turist ağırlayan ülke, bu alanda Fransa'yı geride bırakarak dünya lideri oldu. Ancak bu durum, yerel halk için konut fiyatlarını uçurdu ve kısa dönem kiralama platformlarının (Airbnb gibi) yaygınlaşması, kentsel alanlarda konut bulmayı neredeyse imkansız hale getirdi. Barcelona ve Madrid'de konut fiyatları son beş yılda %40 arttı. Enflasyon, %3.5'e gerilemesine rağmen hala Avrupa Merkez Bankası'nın %2 hedefinin üzerinde.
Hükümet, konut krizine çözüm olarak kira artışlarına tavan getirdi ve 93 bin adet sosyal konut inşasını planladı. Ancak bu önlemler yetersiz kalıyor. Muhalefet, hükümetin aşırı harcamaları nedeniyle kontrolsüz enflasyon riskine dikkat çekiyor. Ayrıca, işgücü verimliliği durgun; teknoloji ve inovasyon yatırımları Almanya veya Fransa seviyesinde değil. Bu durum, uzun vadede büyüme potansiyelini sınırlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İspanya'nın deneyimi, popülist dalgayı ekonomik büyümeyle yönetme stratejisinin kısa vadede işe yarayabileceğini ancak uzun vadede sürdürülebilir olmadığını gösteriyor. Türkiye de benzer şekilde faiz indirimleri ve kredi genişlemesiyle büyümeyi teşvik ederken, enflasyon ve kur kriziyle karşı karşıya. İspanya'nın aksine, Türkiye'de asgari ücret artışları ve sosyal harcamalar yetersiz kaldı. İspanya'nın AB fonlarına erişimi ve güçlü sendika yapısı, popülist dalgayı sınırlamada belirleyici oldu. Türkiye'nin bu alanlardaki zaafları, ekonomik büyümeye rağmen toplumsal hoşnutsuzluğun devam etmesine yol açıyor. İspanya'nın konut krizi ise hızlı kentleşme ve turizme bağımlı ekonominin risklerini hatırlatıyor.
