ABD Başkanı Donald Trump, İran ile devam eden askeri çatışmalara ilişkin yaptığı açıklamada, savaşın "iyi gittiğini" ve Savunma Bakanı Pete Hegseth'in performansından "son derece memnun" olduğunu söyledi. Trump'ın bu yorumları, Orta Doğu'daki gerilimin tırmanarak ABD ile İran arasında doğrudan çatışmaya dönüşmesinin ardından geldi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, Başkan'ın ulusal güvenlik ekibiyle yaptığı toplantıda gündeme gelen konular arasında İran'ın nükleer tesislerine yönelik potansiyel saldırıların da yer aldığı belirtildi. Trump, daha önce İran'ın saldırganlığına karşı "misliyle karşılık vereceklerini" ifade etmişti.
Çatışmanın arka planı ve tırmanma süreci
İran ile ABD arasındaki gerilim, son haftalarda Hürmüz Boğazı'nda artan askeri faaliyetler ve İran destekli grupların bölgedeki ABD üslerine düzenlediği saldırılarla hızla tırmandı. ABD, İran'ın nükleer programına ilişkin uluslararası müzakerelerin çıkmaza girmesinin ardından ekonomik yaptırımları sıkılaştırmıştı. İran ise buna, uranyum zenginleştirme kapasitesini artırarak ve ABD'ye ait insansız hava araçlarını düşürerek karşılık vermişti. Trump yönetimi, İran'ın bu adımlarını "kırmızı çizgi" olarak nitelendirmişti.
Savunma Bakanı Pete Hegseth, göreve gelmesinin ardından ilk kez bu kadar geniş kapsamlı bir askeri operasyonu yönetme sorumluluğu üstlendi. Pentagon kaynaklarına göre, ABD ordusu İran'ın füze rampalarını ve komuta merkezlerini hedef alan "sınırlı ve orantılı" hava saldırıları gerçekleştirdi. Hegseth, operasyonların planlanmasında "titiz bir çalışma" yürüttüğünü ve "ABD'nin çıkarlarını korumak için gerekli tüm adımları atmaya hazır olduğunu" ifade etti. Trump'ın "çok memnunum" sözleri, Bakan'ın yönetimindeki bu askeri hamlelere verilen desteğin açık bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
Ancak uzmanlar, İran'ın misilleme kapasitesinin göz ardı edilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. İran Devrim Muhafızları Ordusu, bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD'ye ve müttefiklerine karşı asimetrik saldırılar düzenleme yeteneğine sahip. Bu durum, çatışmanın bölgesel bir savaşa dönüşme riskini artırıyor. Özellikle İsrail'in de dahil olduğu bir senaryoda, Orta Doğu'daki dengeler tamamen değişebilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişmeler, küresel enerji piyasalarında da dalgalanmalara yol açtı. Petrol fiyatları, Haber'in yayınlanmasının ardından birkaç saat içinde yüzde 3 arttı. Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol sevkiyatlarının kesintiye uğraması ihtimali, dünya ekonomisi için büyük bir tehdit oluşturuyor. Büyük ithalatçı ülkeler, yaşanabilecek arz sıkıntısına karşı acil durum planlarını devreye soktu.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, tarafları itidale çağıran bir açıklama yaptı. Rusya ve Çin, ABD'nin İran'a yönelik saldırılarını kınayarak, bunun uluslararası hukukun ihlali olduğunu savundu. Avrupa Birliği ise arabuluculuk girişimlerine hız verdi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, hem Trump hem de İran Cumhurbaşkanı ile telefon görüşmeleri yaparak diyalog çağrısında bulundu. Ancak tarafların birbirine güveninin zedelendiği bir ortamda diplomatik çözümün ne kadar mümkün olduğu belirsizliğini koruyor.
ABD'deki siyasi yansımalar da önemli. Trump'ın savaş yanlısı tutumu, muhalefet tarafından "aceleci ve riskli" olarak nitelendirilirken, Cumhuriyetçi tabanın önemli bir kısmı Başkan'ı destekliyor. Önümüzdeki dönemde Kongre'ye sunulacak askeri harcama tasarıları, çatışmanın boyutuna ilişkin önemli bir gösterge olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile komşu ve ekonomik ilişkileri güçlü bir ülke olarak bu çatışmadan doğrudan etkileniyor. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan karşılıyor; bu nedenle petrol fiyatlarındaki artış Türk ekonomisi üzerinde olumsuz etki yaratabilir. Ayrıca, bölgede yaşanacak bir savaş, mülteci akınlarını tetikleyebilir ve Türkiye'nin güvenliğini tehdit edebilir. Ankara, taraflar arasında diyalog kurulması için arabuluculuk girişimlerine destek veriyor. ABD ile İran arasındaki gerilim, Türkiye'nin bölgesel konumunu da etkileyecek, bu nedenle Türk dış politikasının dikkatli bir denge politikası izlemesi bekleniyor.
