İspanya, Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği arasında varılan tarihi bir anlaşma, Cebelitarık'ı İspanya'ya bağlayan sınırın tamamen açılmasına olanak tanıyor. Yıllardır süren gerilimlerin ardından Brüksel'de imzalanan protokol, Cebelitarık'ın Schengen bölgesine dahil olmasını öngörüyor. Anlaşma kapsamında, İspanyol polisi ve gümrük memurları Cebelitarık havalimanı ve limanında görev yapacak, ancak İngiliz egemenliği sembolik olarak korunacak. Bu düzenleme, Brexit sonrası en tartışmalı sınır sorunlarından birini çözüme kavuşturuyor.
Anlaşmanın Arka Planı
Cebelitarık, 1713 Utrecht Antlaşması'ndan bu yana İngiliz yönetimi altında. Ancak İspanya, bu küçük yarımada üzerindeki egemenlik iddiasından hiç vazgeçmedi. Brexit sonrası sınır kontrolleri, bölgede yaşayan 30 bin kişi için ciddi ekonomik ve sosyal sorunlara yol açmıştı. Her gün binlerce işçi sınırı geçerken, uzun kuyruklar ve gümrük işlemleri sık sık tıkanıklıklara neden oluyordu. Yeni anlaşma ile sınırda fiziki kontrol noktaları kaldırılırken, AB vatandaşları için serbest dolaşım sağlanıyor. Cebelitarık Başbakanı Fabian Picardo, anlaşmanın 'bölge için yeni bir sayfa açtığını' belirtti.
Anlaşmanın en kritik maddelerinden biri, Cebelitarık'ın vergi ve finans politikalarının AB müktesebatına uyumlu hale getirilmesi. Özellikle vergi cenneti olarak eleştirilen Cebelitarık, şeffaflık konusunda somut adımlar atmayı taahhüt etti. Ayrıca, tütün ve alkol kaçakçılığının önlenmesi için ortak denetim mekanizmaları kurulacak.
Küresel ve Bölgesel Boyut
Bu anlaşma, Brexit sonrası Birleşik Krallık ile AB arasındaki ilişkilerin normalleşmesi yönünde güçlü bir sinyal olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, Cebelitarık modelinin diğer sınır anlaşmazlıklarına ilham verebileceğini düşünüyor. Özellikle Akdeniz'de stratejik bir noktada bulunan bölge, NATO'nun güney kanadı için de hayati önem taşıyor. Anlaşma, İspanya ile İngiltere arasındaki diplomatik gerilimi azaltırken, İspanya'nın AB içindeki konumunu da güçlendiriyor.
Öte yandan, Cebelitarıklılar anlaşmanın egemenliklerine halel getireceği endişesi taşıyor. Yerel halk, 2002 referandumunda İspanya ile ortak egemenlik önerisini yüzde 99 oyla reddetmişti. Yeni düzenlemede egemenlik devri olmamasına rağmen, İspanyol yetkililerin bölgede artan varlığı tepki çekebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cebelitarık sorunu, Türkiye'nin Kıbrıs ve Ege'deki egemenlik tartışmalarına benzerlikler taşıyor. Bu anlaşma, uluslararası hukuk ve diplomasi yoluyla sınır anlaşmazlıklarının çözülebileceğini gösteriyor. Türkiye için önemli bir ders, İspanya'nın AB üyesi olmasının müzakere sürecinde avantaj sağlamasıdır. Ayrıca, anlaşmanın vergi şeffaflığı boyutu, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile ilişkilerinde gündeme gelebilecek konular arasında yer alıyor.
