ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC), cyclospora adlı parazitin neden olduğu enfeksiyonların genellikle kontamine taze meyve ve sebzeler yoluyla yayıldığını açıkladı. Enfekte gıdaları tüketen kişilerde haftalarca süren sulu ishal, sık ve bazen patlayıcı bağırsak hareketleri görülebiliyor. CDC, bu parazitin en çok hangi besinlerde bulunduğunu ve hangi gıdaların güvenli olduğunu detaylandıran bir rehber yayımladı.
Gelişmenin arka planı: Cyclospora nedir ve nasıl bulaşır?
Cyclospora cayetanensis, bağırsakları enfekte eden tek hücreli bir parazittir. Genellikle tropikal ve subtropikal bölgelerde yaygın olan bu parazit, kontamine yiyecek veya su yoluyla insanlara bulaşır. CDC verilerine göre, Amerika Birleşik Devletleri'nde her yıl binlerce cyclospora vakası rapor ediliyor. Enfeksiyon, parazitin yumurtalarının (ookist) ağız yoluyla alınmasıyla başlar. Belirtiler genellikle maruziyetten bir hafta sonra ortaya çıkar ve sulu ishal, iştah kaybı, kilo kaybı, kramplar, şişkinlik, gaz, bulantı ve yorgunluğu içerir. CDC, enfeksiyonun genellikle kendi kendine geçtiğini ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde daha ciddi seyredebileceğini belirtiyor.
CDC'ye göre, cyclospora salgınları sıklıkla ithal taze ürünlerle ilişkilendiriliyor. Özellikle 2018'de yaşanan büyük bir salgın, Meksika'dan ithal edilen kişniş ve marulla bağlantılıydı. Ayrıca 2020 yılında, ABD'de bir cyclospora salgınında enfeksiyon kaynağı olarak taze ahududu tespit edilmişti. Parazit, gıdalara genellikle sulama suyu veya gübre yoluyla bulaşıyor. Bu nedenle, iyi yıkanmamış veya çiğ tüketilen taze ürünler risk taşıyor.
Bölgesel veya küresel boyut: Hangi gıdalar riskli, hangileri güvenli?
CDC, cyclospora bulaşma riski en yüksek gıdaları şöyle sıralıyor: taze kişniş, fesleğen, marul, ahududu, yaban mersini, bezelye ve taze soğan. Bu ürünler genellikle çiğ tüketildiği için pişirme yoluyla parazit öldürülemiyor. Öte yandan, iyice pişirilmiş et, balık ve sebzeler güvenli kabul ediliyor. CDC, taze ürünlerin tüketilmeden önce bol su ile yıkanmasını, ancak yıkamanın paraziti tamamen temizlemeyebileceğini vurguluyor. En güvenli yöntem, sebze ve meyveleri pişirmek.
CDC, cyclospora vakalarının özellikle ilkbahar ve yaz aylarında arttığını belirtiyor. 2023 yılında ABD'de bildirilen 2.300'den fazla vaka, çoğunlukla ithal taze ürünlerle bağlantılıydı. Küresel ölçekte, gelişmekte olan ülkelerde hijyen koşullarının yetersiz olması nedeniyle cyclospora daha yaygın. Seyahat edenler, özellikle tropikal bölgelerde çiğ sebze ve meyvelerden kaçınmaları konusunda uyarılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de cyclospora vakaları nadir görülmekle birlikte, artan ithal taze meyve ve sebze tüketimi riski artırabilir. Özellikle Güney Amerika ve Asya'dan ithal edilen ürünlerde parazit bulunma olasılığı var. Türk gıda denetim mekanizmalarının ithal ürünlerde cyclospora taraması yapması, halk sağlığı açısından önem taşıyor. Ayrıca, Türk mutfağında çiğ tüketilen otlar ve salatalar, hijyen kurallarına dikkat edilmezse risk oluşturabilir. Tarım Bakanlığı'nın bu konuda farkındalık artırıcı çalışmalar yapması ve ithalat kontrollerini sıkılaştırması önerilebilir.
