İrlanda parlamentosu (Dáil Éireann), erken gebelik döneminde kürtaj hizmeti almak isteyen kadınlar için zorunlu olan üç günlük bekleme süresini kaldıran yasa tasarısını kabul etti. Söz konusu düzenleme, 2018 referandumuyla yasal hale gelen kürtaj hakkının pratikte uygulanmasını kolaylaştırmayı amaçlıyor. Tasarı, sağlık bakanı Stephen Donnelly tarafından sunuldu ve geniş bir destekle yasalaştı.
Yasanın arka planı ve içeriği
İrlanda'da 2018'de yapılan referandumun ardından 2019'da yürürlüğe giren Sağlık Düzenleme Yasası, gebeliğin ilk 12 haftasında kürtaja izin veriyor ancak kadınların karar vermeden önce en az üç gün beklemesini şart koşuyordu. Uygulamada, bir sağlık kuruluşuna başvuran kadın, işlem için üç gün sonrasına randevu alabiliyordu. Bu süre, özellikle kırsal bölgelerde yaşayan, ulaşım sorunu çeken veya istismar mağduru kadınlar için ciddi bir engel oluşturuyordu. Yeni düzenlemeyle, kadınlar istedikleri takdirde bekleme süresi olmaksızın aynı gün içinde hizmet alabilecek. Tasarı, parlamentoda yapılan oylamada 107 lehte, 27 aleyhte oyla kabul edildi. Muhalefetteki bazı partiler, konunun etik boyutuna vurgu yaparak karşı çıksa da çoğunluk sağlandı.
Sağlık Bakanı Donnelly, oylama sonrası yaptığı açıklamada, "Bu, kadın sağlığı ve özerkliği açısından ileriye doğru atılmış önemli bir adımdır. Zorunlu bekleme süresi, bilimsel veya tıbbi bir temele dayanmıyordu; aksine kadınların sağlık hizmetlerine erişimini gereksiz yere geciktiriyordu" ifadelerini kullandı. Tasarı, Senato'da da onaylanmasının ardından Cumhurbaşkanı Michael D. Higgins'in imzasıyla yürürlüğe girecek.
Bölgesel ve küresel boyut
İrlanda, 2018 referandumuyla Avrupa'da kürtaj konusunda en muhafazakar ülkelerden birinden, görece liberal bir konuma geçmişti. 2019'dan bu yana yaklaşık 25 bin kadının kürtaj hizmeti aldığı ülkede, bekleme süresinin kaldırılması, özellikle Kuzey İrlanda ve İngiltere'deki benzer tartışmalara da ışık tutuyor. Kuzey İrlanda'da 2020'de yapılan düzenlemeyle kürtaj yasal hale gelmişti ancak uygulamada hâlâ ciddi engeller bulunuyor. İrlanda'nın bu adımı, Avrupa genelinde kadın sağlığı hizmetlerine erişim konusunda ilerici bir örnek olarak değerlendiriliyor. Öte yandan, Polonya ve Malta gibi ülkelerde kürtaj neredeyse tamamen yasak durumda; İrlanda'nın bu hamlesi, AB içindeki uygulama farklılıklarını bir kez daha gündeme getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İrlanda'daki bu gelişme, Türkiye'de kürtaj hakkının 1983'ten bu yana yasal olduğu ancak son yıllarda uygulamada çeşitli kısıtlamalarla karşılaştığı bir ortamda yaşanıyor. Türkiye'de 10 haftaya kadar yasal olan kürtaj, kamu hastanelerinde fiilen erişim sorunları, hekimlerin vicdani ret hakkını kullanması ve siyasi baskılar nedeniyle sınırlı hale gelmiş durumda. İrlanda'nın bekleme süresini kaldırması, kadın sağlığı hizmetlerine erişimde engellerin kaldırılabileceğini gösteren uluslararası bir örnek teşkil ediyor. Türkiye'de bu alandaki tartışmalar, genellikle muhafazakar çevrelerin baskısıyla şekillenirken; İrlanda modeli, toplumsal mutabakat ve referandum yoluyla konunun çözülebileceğine dair bir referans noktası sunuyor.
