İran, aylardır süren savaşın ve ağır ekonomik krizin pençesinde. Ülkede hem hükümet yanlısı hem de karşıtı vatandaşlar arasında derin bir umutsuzluk ve çaresizlik hâkim. Ekonomik çöküş, günlük yaşamı çekilmez hale getirirken, savaşın getirdiği yıkım da psikolojik ve sosyal dokuyu paramparça ediyor. İran halkı, geleceğe dair inancını yitirmiş durumda.
Ekonomik çöküş ve toplumsal hayal kırıklığı
İran ekonomisi, uluslararası yaptırımlar, yanlış yönetim ve savaşın yükü altında hızla eriyor. Enflasyon yüzde 50'lerin üzerinde seyrederken, işsizlik oranı genç nüfusta yüzde 25'e dayanmış durumda. Temel gıda ürünlerine erişim giderek zorlaşıyor; ekmek, pirinç ve ilaç gibi hayati ihtiyaçlar karaborsada astronomik fiyatlarla satılıyor. Bu durum, savaş öncesinde dahi ekonomik sıkıntılarla boğuşan orta sınıfı tamamen yok olma noktasına getirdi. İranlılar, artık sokaklarda daha sık görülen protestolarda bile eskisi gibi bir umut taşımıyor; çoğu sadece günü kurtarmaya çalışıyor.
Savaşın neden olduğu yıkım ise sadece fiziksel değil. Binlerce insan hayatını kaybetti, milyonlarca kişi yerinden edildi. Sağlık sistemi çökmüş durumda; hastaneler yaralılarla dolu, temel tıbbi malzeme sıkıntısı yaşanıyor. Bu koşullar altında, hükümet yanlısı olanlar dahi rejime olan güvenlerini kaybetmiş durumda. Rejim karşıtları ise zaten uzun süredir içinde bulundukları baskı ve sansür ortamında daha da yalnızlaşıyor. Toplumda yaygın bir teslimiyet duygusu var; değişim için ne bir enerji ne de bir örgütlenme kalmış gibi görünüyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İran'ın zayıflaması
İran'ın bu çöküş yaşaması, sadece iç dinamiklerle sınırlı kalmayacak; bölgesel ve küresel güç dengelerini de derinden etkileyecek. İran, Suriye, Lübnan, Irak ve Yemen'deki vekil güçleri aracılığıyla Ortadoğu'da önemli bir aktördü. Ancak ekonomik kriz ve savaş yorgunluğu, bu bölgelerdeki nüfuzunu sürdürme kabiliyetini ciddi şekilde zayıflatabilir. İran'ın zayıflaması, Suudi Arabistan ve İsrail gibi rakipleri için bir fırsat, ancak aynı zamanda bölgesel istikrarsızlığı da artırabilir. Nükleer programı konusunda uluslararası toplumla yürütülen müzakereler de bu belirsiz ortamda daha da karmaşık hale geliyor.
İran'da yaşanan insani kriz, uluslararası toplumun dikkatini çekmeyi başaramıyor. Batılı ülkeler, yaptırımların dozunu artırırken, Rusya ve Çin ise İran'ı yalnız bırakmış değil ama tam destek de vermiyor. Bu yalnızlık, İran'ın hem ekonomik hem de siyasi olarak daha kırılgan hale gelmesine neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki bu derin kriz, Türkiye'yi doğrudan etkileme potansiyeline sahiptir. Öncelikle, İran sınırında yaşanacak olası bir mülteci akını, Türkiye'nin zaten yüklü olan göç yükünü daha da ağırlaştırabilir. Ekonomik olarak, İran ile ticaret hacmi 10 milyar doları bulan Türkiye, bu pazardaki kayıplarla karşı karşıya kalabilir. Ayrıca, istikrarsız bir İran, PKK ve diğer terör örgütlerinin bölgedeki faaliyetlerini artırmasına zemin hazırlayabilir, bu da Türkiye'nin güvenliğini tehdit eder. Türkiye'nin enerji ithalatında İran'ın rolü de düşünüldüğünde, bu kriz doğalgaz tedarikinde sıkıntılara yol açabilir. Bu nedenle Ankara, Tahran'daki gelişmeleri yakından izlemek ve insani yardım, diplomatik girişimler gibi alanlarda proaktif olmak zorundadır.
