İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian, savaş sonrası diplomatik süreçte Washington ile ilişkileri geliştirmeye çalışırken, asıl zorlu mücadelesini kendi ülkesindeki güç koridorlarında veriyor. Tahran'daki siyasi dengeler, Pezeşkian'ın reformist çizgisi ile muhafazakar ve dini otoriteler arasındaki gerilimi giderek artırıyor. Bu iç çekişme, İran'ın uluslararası alandaki pozisyonunu ve özellikle Orta Doğu'daki nüfuzunu doğrudan etkiliyor.
İç Siyasi Dengeler ve Reformist-Muhafazakar Çatışması
Pezeşkian'ın yönetimi, 2023'te İsrail-Hamas savaşının ardından bölgesel dengelerin yeniden şekillendiği bir dönemde göreve geldi. Cumhurbaşkanı, nükleer müzakerelerde ilerleme kaydetmek ve ekonomik yaptırımların hafifletilmesini sağlamak için ABD ile diyaloğa açık olduğunu sinyallemişti. Ancak İran'daki muhafazakar kanat, özellikle Dini Lider Ali Hamaney ve Devrim Muhafızları, bu yakınlaşmaya şiddetle karşı çıkıyor. Onlara göre ABD'ye güvenilmez ve herhangi bir anlaşma, İran'ın bölgesel çıkarlarına zarar verebilir.
Pezeşkian'ın en büyük zorluğu, iki ateş arasında kalmış bir şekilde hem reformist seçmen tabanını memnun etmek hem de muhafazakarların desteğini kaybetmemek. Bu denge, İran'ın iç politikasında kırılgan bir istikrar yaratıyor. Örneğin, Pezeşkian'ın hükümeti, sosyal medya üzerinden yürütülen bazı reform çağrılarını desteklerken, muhafazakar yargı organı bu tür girişimleri bastırıyor. Bu durum, halk nezdinde hayal kırıklığına yol açıyor ve rejim içindeki gerilimi tırmandırıyor.
Diplomatik cephede ise İran, savaş sonrası Gazze'nin yeniden inşası ve bölgesel istikrar konularında etkin bir rol oynamak istiyor. Ancak Pezeşkian'ın eli, iç siyasi baskılar nedeniyle kısıtlı. Tahran'ın özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ile olan ilişkileri normalleştirme çabaları, ABD ile olası bir anlaşmanın ön koşulu olarak görülüyor. Fakat bu süreçte, İran'ın vekil güçleri aracılığıyla bölgedeki nüfuzunu sürdürme isteği, Suudi Arabistan ve ABD tarafından tehdit olarak algılanıyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Pezeşkian'ın iç siyasi mücadelesi, İran'ın dış politikasını da doğrudan etkiliyor. Örneğin, İran'ın nükleer programıyla ilgili son IAEA raporları, Tahran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırdığını gösteriyor. Bu durum, Batı ülkelerinin yeni yaptırımlar uygulamasına yol açabilir ve diplomatik süreci baltalayabilir. Aynı zamanda, İran'ın Rusya ile askeri işbirliğini derinleştirmesi, özellikle Ukrayna savaşı bağlamında Batı ile ilişkileri daha da karmaşık hale getiriyor.
Bölgesel olarak, İran'ın Lübnan'daki Hizbullah, Suriye'deki Esad rejimi ve Yemen'deki Husilere verdiği destek, Pezeşkian'ın diplomatik manevra alanını daraltıyor. Suudi Arabistan'ın Çin arabuluculuğunda İran ile yeniden ilişki kurması, bölgede yeni bir sayfa açmıştı. Ancak son aylarda İran'ın Husilere yönelik askeri yardımları ve Körfez'deki deniz güvenliğine yönelik tehditler, bu normalleşme sürecini zora sokuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki bu iç siyasi çalkantı, Türkiye için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Türkiye, İran ile ekonomik ilişkilerini, özellikle doğalgaz ve petrol ithalatı açısından sürdürmek zorunda. Ancak Pezeşkian'ın reformist kanadı ile muhafazakarlar arasındaki güç mücadelesi, Tahran'ın dış politikada öngörülemez olmasına neden oluyor. Bu belirsizlik, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki askeri operasyonlarını, ayrıca Kafkasya politikasını etkileyebilir. Öte yandan, İran'ın Batı ile yeniden entegrasyon çabaları, Türkiye'nin bölgesel ticaret ve enerji merkezi olma hedefine katkı sağlayabilir. Türkiye, İran'ın nükleer dosyasında ve bölgesel istikrar konularında arabuluculuk rolü üstlenerek çıkarlarını koruyabilir. Ancak İran'daki iç kriz derinleşirse, Türkiye sınır güvenliği ve mülteci akınları konusunda yeni tedbirler almak zorunda kalabilir.
