İran destekli milis gruplarının, Ürdün'ün kuzeyindeki ABD askeri üssüne düzenlediği insansız hava aracı (İHA) saldırısında üç Amerikan askeri hayatını kaybetti, 25'ten fazla asker yaralandı. Saldırı, Gazze'deki savaşın bölgeye sıçraması endişelerini artırırken, ABD Başkanı Joe Biden misilleme sözü verdi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), saldırının 28 Ocak 2024 Pazar günü yerel saatle 04:00 civarında gerçekleştiğini doğruladı. Üs, Suriye sınırına yakın El-Tanf bölgesinde bulunuyor ve Irak'taki İran yanlısı milisler tarafından sık sık hedef alınıyor.
Gelişmenin arka planı
Saldırı, İran yanlısı grupların 7 Ekim 2023'te başlayan İsrail-Hamas savaşının ardından bölgedeki ABD varlığına yönelik saldırılarının bir parçası. Irak ve Suriye'deki Amerikan üslerine 150'den fazla saldırı düzenlenmişti, ancak bu ilk kez bir ABD askeri hayatını kaybetti. ABD'nin İran ve vekil güçlerine yönelik caydırıcılık politikası sorgulanırken, Biden yönetimi Tahran'ı doğrudan sorumlu tuttu. ABD Savunma Bakanı Lloyd Austin, “Bu kabul edilemez bir tırmanış. Gerekli yanıtı vereceğiz” dedi. İran ise saldırıyla bağlantılı olduğu iddialarını reddetti ve “bölgedeki direniş gruplarının kendi başına hareket ettiğini” savundu.
Ürdün, ABD'nin bölgedeki en yakın müttefiklerinden biri. 2014'ten bu yana IŞİD'e karşı koalisyon güçlerine ev sahipliği yapan ülke, İran yanlısı milislerin tehdidiyle karşı karşıya. Ancak Ürdün yönetimi, saldırının ardından ABD ile koordinasyon içinde olduğunu ve kendi topraklarında misillemeye izin vermeyeceğini ima etti.
Bölgesel ve küresel boyut
Saldırı, ABD-İran arasında doğrudan bir çatışma riskini artırıyor. Biden yönetimi, İran topraklarına saldırı yerine Irak ve Suriye'deki milis hedeflerini vurmayı tercih edebilir. Ancak bu, Şii milislerin daha geniş çaplı saldırılarına yol açabilir. Ayrıca, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakereler de sekteye uğrayabilir. Çin ve Rusya, gerilimin durdurulması çağrısı yaparken, ABD'nin Orta Doğu'daki askeri varlığı sorgulanıyor. Gazze'deki savaşın yanı sıra Kızıldeniz'de Husilerin ticari gemilere saldırıları, bölgenin çok cepheli bir krizin eşiğinde olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin güney sınırında yeni bir kriz alanı yaratma potansiyeli taşıyor. Irak ve Suriye'deki İran varlığı, Türkiye'nin PKK ile mücadelesini doğrudan etkiliyor. ABD-İran geriliminin artması, Ankara'nın bölgesel dengeleri yeniden hesaplamasını gerektirebilir. Özellikle Irak'ta ABD üslerine yönelik saldırılar, Türkiye'nin Irak'taki askeri operasyonlarını ve enerji projelerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, NATO müttefiki ABD ile İran arasında bir çatışma, Türkiye'yi zor bir tercihle karşı karşıya bırakabilir. Türkiye, hem İran'la enerji ticaretini sürdürmek hem de ABD ile ittifakını korumak arasında hassas bir denge kurmak zorunda.
