ABD’deki göçmenlik avukatları, İran’dan kaçarak Amerika Birleşik Devletleri’ne sığınan bir grup kadının, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın “herhangi bir nedenle seyahat etmeyin” uyarısı yaptığı Orta Afrika Cumhuriyeti’ne (OAC) sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olduğunu açıkladı. Avukatlar, söz konusu kadınların aralarında bulunduğu yaklaşık yirmi kişinin, insan hakları ihlalleri ve istikrarsızlıkla bilinen bu ülkeye gönderilmek üzere işlem gördüğünü belirtti.
Sığınma Süreci ve Hukuki Mücadele
İran’da siyasi baskı, dinî zulüm veya toplumsal cinsiyet temelli şiddet nedeniyle ülkelerini terk eden bu kadınlar, ABD’ye yasal yollarla giriş yaparak sığınma talebinde bulunmuştu. Ancak göçmenlik mahkemeleri, başvurularının çoğunu reddetti ve sınır dışı kararları aldı. Avukatlar, müvekkillerinin OAC’ye sınır dışı edilmesinin, bu ülkede ciddi güvenlik riskleri oluşturduğunu, zira ülkenin neredeyse tüm bölgelerinde silahlı çatışmalar, suç ve insan hakları ihlallerinin yaygın olduğunu vurguluyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı’nın seyahat uyarısına rağmen, Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi (ICE) bu kişilerin uçuşlarını planlamaya devam ediyor. Kadınların avukatları, sınır dışı işlemlerini durdurmak için acil yasal başvurular yaparken, insan hakları örgütleri de ABD yönetimine çağrıda bulunarak bu kişilerin gönderilmemesini talep ediyor. Özellikle İran’dan gelen kadınların, OAC’de Farsi bilmemeleri ve kültürel uyum sorunları nedeniyle daha da savunmasız hale geleceği ifade ediliyor.
Uluslararası Hukuk ve İnsan Hakları Boyutu
Bu vaka, uluslararası hukukta “non-refoulement” (geri göndermeme) ilkesi açısından önemli bir sınav olarak görülüyor. 1951 Mülteci Sözleşmesi’ne göre, hiçbir ülke bir kişiyi zulüm göreceği bir ülkeye iade edemez. Ancak ABD, son yıllarda sığınma başvurularını kısıtlayıcı politikalar izliyor. Orta Afrika Cumhuriyeti’nin mevcut durumu, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) raporlarına göre “son derece tehlikeli” olarak nitelendiriliyor. Ülkede 2013’ten bu yana devam eden iç savaş, milyonlarca kişinin yerinden edilmesine neden oldu.
ABD’deki bazı sivil toplum kuruluşları, bu sınır dışı işleminin uluslararası yükümlülüklerin ihlali anlamına geldiğini savunuyor. Aynı zamanda, İran’da kadın haklarına yönelik artan baskılar nedeniyle bu kadınların İran’a da gönderilemeyeceği, çünkü orada daha büyük bir tehlikeyle karşılaşacakları belirtiliyor. Orta Afrika Cumhuriyeti ise, kadınların dil bilmemesi ve ülkedeki yaygın cinsel şiddet nedeniyle yaşam şanslarının çok düşük olduğu bir yer olarak tanımlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin göç ve mülteci politikaları açısından dolaylı da olsa önem taşımaktadır. Türkiye, halihazırda İran ve diğer bölge ülkelerinden gelen sığınmacılar için bir geçiş ve hedef ülke konumundadır. ABD’nin sığınmacıları güvenli olmayan üçüncü ülkelere gönderme eğilimi, Türkiye’nin de benzer baskılarla karşılaşabileceğini göstermektedir. Ayrıca, uluslararası hukukun “geri göndermeme” ilkesinin aşındırılması, Türkiye’nin sınır komşularından gelen mülteci akınlarının yönetiminde yeni zorluklar yaratabilir. Türkiye’nin bu konuda ABD ve AB ile işbirliği yaparken, insan hakları standartlarını koruma hassasiyetini sürdürmesi beklenir.
