İran, 1 Ekim 2024 akşamı İsrail'e yönelik çok sayıda füze fırlatarak Gazze'deki kırılgan ateşkes sürecini tehlikeye attı. Saldırı, Hamas ile İsrail arasındaki savaşı sona erdirme çabalarının sürdüğü bir dönemde gerçekleşti. Petrol fiyatları, bu gelişmenin ardından yaklaşık yüzde 5 oranında sıçrayarak varil başına 75 doların üzerine çıktı. Jeopolitik risk priminin yeniden devreye girmesiyle yatırımcılar bölgeden gelecek haberlere odaklanmış durumda.
Gelişmenin arka planı: Ateşkes görüşmeleri ve artan gerilim
Hamas ile İsrail arasında Mısır ve Katar arabuluculuğunda yürütülen ateşkes görüşmeleri haftalardır tıkanmış durumdaydı. Taraflar arasındaki temel anlaşmazlıklar, rehinelerin takası ve kalıcı bir ateşkesin koşulları etrafında odaklanıyordu. İran'ın son saldırısı, bu hassas süreci daha da karmaşık hale getirdi. İran Devrim Muhafızları, saldırının İsrail'in son dönemdeki askeri operasyonlarına bir yanıt olduğunu açıkladı. Tel Aviv yönetimi ise misilleme tehdidinde bulundu.
Petrol piyasaları, Ortadoğu'daki herhangi bir çatışmanın küresel arzı etkileyebileceği endişesiyle hızla tepki verdi. Brent petrolü, saldırı haberinin ardından yüzde 4,8 artışla 77,2 dolara yükseldi. ABD ham petrolü de benzer bir oranda değer kazandı. Analistler, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kontrol eden konumu nedeniyle olası bir tırmanışın enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açabileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İran-İsrail çatışmasının yeni cephesi
İran ile İsrail arasında doğrudan askeri çatışma, tarihsel olarak nadir görülen bir durum. Ancak son aylarda artan gerginlik, iki ülkeyi savaşın eşiğine getirdi. Nisan ayında İsrail'in Şam'daki İran konsolosluğuna düzenlediği saldırı, Tahran'ın misillemesiyle sonuçlanmıştı. Bu yeni füze saldırısı, bölgesel ittifakları da test ediyor. ABD, İsrail'e verdiği desteği yinelerken Rusya ve Çin, itidal çağrısında bulundu.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş, küresel enerji piyasalarındaki arz endişelerini de beraberinde getirdi. OPEC+ ülkelerinin üretim politikaları, ABD'nin stratejik petrol rezervleri ve İran'ın ihracatındaki olası kesintiler, piyasanın odaklandığı başlıklar arasında. Uzmanlar, eğer çatışma geniş çaplı bir savaşa dönüşürse petrolün varil fiyatının 100 doları aşabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji ithalatçısı konumu nedeniyle doğrudan ekonomik etki yaratabilir. Petrol fiyatlarındaki artış, cari açığı ve enflasyonu olumsuz etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, İran ve İsrail ile ikili ilişkilerini dengelemek zorunda. Ankara, bölgesel istikrarı koruma çabalarını sürdürürken, bu tür çatışmaların tırmanması Türkiye'nin arabuluculuk rolünü de zorlaştırabilir. Türkiye, enerji güvenliği açısından alternatif tedarik yollarını güvence altına alma ihtiyacını yeniden değerlendirebilir.
