İran'ın, ABD'nin olası bir saldırısına karşılık olarak Yemen'deki Husilere Kızıldeniz'i bloke etme talimatı verdiği bildirildi. Reuters'ın üç kaynağa dayandırdığı habere göre, İranlı yetkililer Husilere, ABD'nin İran'ın enerji tesislerine yönelik bir saldırı düzenlemesi durumunda Kızıldeniz'deki gemi geçişlerini engellemeleri çağrısında bulundu. İki üst düzey İranlı kaynak ve konuya vakıf bölgesel bir kaynak, talebin Husilere iletildiğini doğruladı. Bu gelişme, ABD-İran arasında son haftalarda artan gerginliğin yeni bir boyut kazanmasına yol açtı.
Talimatın Arka Planı ve Detayları
Habere göre, İran yönetimi, ABD'nin İran'ın petrol tesisleri ve nükleer tesislerine yönelik bir saldırı düzenleyebileceği endişesiyle hareket ediyor. Bu endişelerin temelinde, ABD'nin bölgede artan askeri varlığı ve İran'ın nükleer programına yönelik yaptırım tehditleri yatıyor. İranlı kaynaklar, Husi liderlerine yapılan çağrının, 'ABD'nin herhangi bir saldırısına karşı bir caydırıcılık unsuru' olarak görüldüğünü belirtti. Husilerin, Kızıldeniz'deki gemi trafiğini hedef alma konusunda daha önce de deneyimi bulunuyor. 2023 yılında başlatılan ve Gazze'deki savaşla bağlantılı olarak İsrail bağlantılı gemileri hedef alan saldırılar, küresel ticarette ciddi aksamalara neden olmuştu. Yemen kıyılarında faaliyet gösteren Husi güçleri, insansız hava araçları ve füzelerle ticari gemilere saldırmış, bu da bölgede deniz güvenliğini tehdit eder hale gelmişti.
Beyaz Saray'dan konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmezken, ABD Savunma Bakanlığı yetkilileri, İran'ın bu tür bir çağrısının gerilimi tırmandıracağını ve uluslararası toplumun buna tepki göstereceğini ifade etti. Öte yandan, İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, iddiaları ne doğruladı ne de yalanladı. 'Bölgede güvenliğin sağlanması için her türlü adımı atma hakkımız saklıdır' ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, Orta Doğu'da zaten kırılgan olan dengeleri daha da sarsma potansiyeli taşıyor. Kızıldeniz'in bloke edilmesi, dünya ticaretinin yaklaşık %12'sinin geçtiği Süveyş Kanalı'nı etkisiz hale getirebilir. 2023'te Husilerin başlattığı saldırılar, küresel nakliye maliyetlerini önemli ölçüde artırmış ve tedarik zincirlerinde aksamalara yol açmıştı. Bu kez daha koordineli ve büyük çaplı bir blokaj, küresel enerji fiyatlarında ani bir yükselişe neden olabilir. Özellikle Avrupa ve Asya ülkeleri, Kızıldeniz'den geçen petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatlarına bağımlı durumda. Blokaj halinde, alternatif rotalar daha uzun ve maliyetli olduğu için enerji maliyetleri artacaktır.
Uluslararası toplum, bu tür bir eylemin uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve deniz güvenliğini tehdit ettiğini vurguluyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin konuyu ele alması beklenirken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri de endişelerini dile getirdi. İran'ın bu hamlesi, aynı zamanda Yemen'deki meşru hükümet ile Husiler arasındaki iç savaşta yeni bir cephe açabilir. Suudi Arabistan, Husilerin Kızıldeniz'deki faaliyetlerini daha önce 'terörist eylemler' olarak nitelendirmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Kızıldeniz'deki güvenlik durumundan doğrudan etkilenebilecek ülkeler arasında yer alıyor. Süveyş Kanalı üzerinden Avrupa'ya yapılan ticaretin önemli bir kısmı Türk limanlarını da kapsıyor. Kızıldeniz'in bloke edilmesi, Türkiye'nin dış ticaretinde gecikmelere ve maliyet artışlarına yol açabilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji ithalatında önemli bir rol oynayan Ortadoğu petrollerinin taşınması da bu güzergaha bağımlı. Diplomatik açıdan bakıldığında, Türkiye'nin hem İran hem de Suudi Arabistan ile dengeli ilişkiler sürdürme çabası, bu tür bir krizde daha karmaşık hale gelebilir. Ankara, bölgede gerilimi düşürmek için arabuluculuk rolü oynayabilir, ancak Husilerin doğrudan Türkiye ile bir bağı bulunmuyor. Küresel etki açısından, enerji fiyatlarındaki artış Türkiye'nin cari açığı ve enflasyonu üzerinde olumsuz baskı yaratabilir. Bu nedenle, Türkiye'nin bu gelişmeyi yakından takip etmesi ve olası ticari ve enerji aksaklıklarına karşı hazırlıklı olması gerekiyor.
